Sáng 21/07/2026 (08/06/Bính Ngọ), ngày cuối của khóa Bồi dưỡng Trụ trì PL.2570 tại Pháp viện Minh Đăng Quang (phường Bình Trưng, TP.HCM), đại chúng đã được lắng nghe hai bài tham luận của NS. Hiếu Liên và NS. Khánh Liên. Nếu NS. Hiếu Liên trở về nền tảng Kinh tạng Nikāya và bộ Chơn Lý để làm sáng tỏ vai trò hướng đạo của người trụ trì, thì NS. Khánh Liên lại gợi mở những định hướng phát triển của Hệ phái trong bối cảnh xã hội và công nghệ không ngừng đổi mới.

NI SƯ HIẾU LIÊN

Mở đầu tham luận với đề tài “Vai trò hướng đạo của người trụ trì trong Kinh tạng Nikāya và Chơn Lý của Đức Tổ sư”, NS. Hiếu Liên khẳng định: “Xuyên suốt hơn 25 thế kỷ tồn tại của Phật giáo, chánh pháp không chỉ được duy trì bằng kinh điển, mà còn được tiếp nối bởi đời sống Phạm hạnh của những bậc hướng đạo. Vì vậy, người trụ trì trước khi là người điều hành một Tịnh xá, phải là người khai mở tuệ giác, dẫn dắt hội chúng và nuôi dưỡng mạng mạch chánh pháp”.

Từ nền tảng Kinh tạng Nikāya, Ni sư phân tích, tuy danh xưng “trụ trì” chưa xuất hiện trong thời Đức Phật, nhưng tất cả những phẩm chất của một vị hướng đạo đã được xác lập rất rõ, người Thầy không phải là người ban phát sự giải thoát, mà là người chỉ đường để người học tự mình bước đi. Dẫn lời Đức Phật trong Kinh Đại Bát Niết-bàn: “Hãy tự mình là hòn đảo cho chính mình, lấy chánh pháp làm hòn đảo, lấy chánh pháp làm nơi nương tựa”, Ni sư nhấn mạnh: “Đỉnh cao của giáo dục Phật giáo là giúp người học phát triển năng lực tự giác chứ không tạo nên sự lệ thuộc vào người Thầy”.

Từ đó, bài tham luận tiếp tục làm nổi bật ba phẩm chất căn bản của người hướng đạo: lấy giới đức và phạm hạnh làm nền tảng giáo hóa; lấy thân giáo làm phương thức cảm hóa; và, lấy tinh thần thiện hữu tri thức để đồng hành, nâng đỡ đệ tử trên suốt hành trình tu học. “Người trụ trì không chỉ truyền trao giáo lý mà còn phải hiện diện đúng lúc, biết lắng nghe, cảm thông và dìu dắt, bởi có những lúc điều giữ một người trẻ ở lại với đời sống Phạm hạnh không phải là một bài pháp sâu xa, mà chính là bóng dáng gần gũi của một người thầy biết yêu thương và nâng đỡ”, NS. Hiếu Liên nhận định.

Đặt tư tưởng ấy trong di sản của Đức Tổ sư Minh Đăng Quang, NS. Hiếu Liên cho thấy bộ Chơn Lý đã kế thừa trọn vẹn tinh thần giáo dục của Đức Phật và triển khai thành những chuẩn mực đặc thù của Hệ phái PGKS. Qua những lời dạy như: “Con không biết dạy là lỗi tại cha, trò dạy không nghiêm là lỗi tại Thầy”, hay “Còn hành thì còn đạo, hết hành thì hết đạo”, Đức Tổ sư đã xác lập trách nhiệm của người hướng đạo, mà ở đó, quyền uy không có nơi ứng dụng, chỉ có chính đời sống tu hành chân thật mới là tấm gương sáng cho hàng hậu học noi theo và nương nhờ tu tập. Thân giáo vì thế trở thành “bài pháp không lời”, âm thầm nhưng có sức cảm hóa bền vững hơn mọi ngôn từ.

Ngoài ra, Ni sư cũng nhìn thẳng vào những thách thức của người trụ trì trong thời đại số như khoảng cách giữa Thầy và trò khi công nghệ ngày càng phát triển, áp lực quản trị tự viện khiến sứ mạng hướng đạo dễ bị thu hẹp, hay nhu cầu đồng hành tâm linh ngày càng đa dạng của xã hội hiện đại. Theo Ni sư, phương tiện có thể thay đổi, nhưng điều người trụ trì không bao giờ được đánh mất vẫn là giới đức, thân giáo và tinh thần thiện hữu tri thức, bởi đây là những giá trị đã làm nên bản sắc của người con Khất sĩ từ thời Đức Phật cho đến hôm nay.

NI SƯ KHÁNH LIÊN

Nếu bài tham luận của NS. Hiếu Liên trả lời câu hỏi “Người trụ trì là ai?”, thì bài trình bày của NS. Khánh Liên lại mở ra vấn đề “Người trụ trì sẽ đưa Hệ phái đi về đâu?”.

Với chủ đề “Phật giáo Khất sĩ – Giá trị tôn giáo và giá trị xã hội, sự tương quan giữa lý tưởng giải thoát và trách nhiệm xã hội”, xoay quanh kế thừa truyền thống và định hướng phát triển PGKS trong thời đại mới, Ni sư khẳng định: “Con đường phát triển của Hệ phái phải được xây dựng trên ba nền tảng: kế thừa tâm nguyện của Đức Tổ sư, tiếp nối công hạnh của chư Tôn đức tiền bối và biết thích ứng với những biến chuyển của xã hội để phụng sự nhân sinh”.

Theo Ni sư, giữ gìn truyền thống không đồng nghĩa với bảo thủ, còn đổi mới cũng không có nghĩa là đánh mất bản sắc. Người trụ trì hôm nay cần biết dung hòa giữa lý tưởng giải thoát và trách nhiệm xã hội, để đạo và đời không đối lập mà bổ sung cho nhau như hai mặt của một bàn tay. Ni sư đề xuất 06 định hướng trọng tâm cho sự phát triển của Hệ phái trong giai đoạn mới: Xây dựng mô hình từ thiện bền vững, hệ thống hóa các hoạt động Phật sự giữa các giáo đoàn, nâng cao chất lượng giáo dục và kỹ năng cho Tăng Ni, phát triển mô hình “Tịnh xá xanh” gắn với văn minh sinh thái, ứng dụng công nghệ số trong hoằng pháp và tăng cường các công trình nghiên cứu khoa học về PGKS.

Đặc biệt, Ni sư phân tích vai trò của người lãnh đạo trong thời đại mới. Theo Ni sư, Hệ phái hiện có hơn 600 Tịnh xá cùng khoảng 5.000 Tăng Ni – một nguồn lực vô cùng to lớn. Tuy nhiên, nguồn lực ấy chỉ thực sự phát huy khi người lãnh đạo hội đủ “tâm” và “tầm”, biết kết nối con người, phát huy sở trường của từng cá nhân và xây dựng sức mạnh tập thể thay vì phụ thuộc vào năng lực của một người.

Khép lại bài tham luận, NS. Khánh Liên nhắc lại lời dạy của Đức Tổ sư Minh Đăng Quang: “Nên tập sống chung tu học: cái sống là phải sống chung, cái biết là phải học chung, cái linh là phải tu chung”. Đó không chỉ là phương châm sinh hoạt của Tăng đoàn, mà còn là định hướng phát triển lâu dài để Hệ phái PGKS vừa giữ vững căn cội, vừa đủ năng lực đồng hành cùng dân tộc trong một thời đại đang đổi thay từng ngày.

Hai bài tham luận đều cùng hướng về thông điệp chung: “Người trụ trì trước hết phải là người hướng đạo bằng chính đời sống Phạm hạnh và từ nền tảng ấy mới có thể trở thành người kiến tạo tương lai cho Hệ phái”. Một bên đưa người học trở về với cội nguồn giáo pháp trong Kinh tạng Nikāya và Chơn Lý; một bên mở ra những hướng đi mới để đưa tinh thần Khất sĩ bước vào thời đại số mà vẫn giữ trọn bản sắc. Chính sự kết hợp giữa căn bản và phát triển, giữa truyền thống và đổi mới đã tạo nên sự sống động của phiên tham luận, góp phần làm phong phú thêm hành trang cho chư hành giả trên con đường đảm nhận trọng trách trụ trì và tiếp nối mạng mạch chánh pháp.

 

Một số hình ảnh được ghi nhận: