Chánh pháp không hệ tại nơi thời cuộc thăng trầm, cũng chẳng nương theo vận nước thịnh suy, mà chính do nơi phẩm hạnh thanh tịnh và sự hành trì nghiêm mật của hàng xuất gia mà được lưu truyền hay dần mai một. Đây cũng là ý pháp mà HT. Giác Nhân – Ủy viên HĐTS, Phó Trưởng ban Hướng dẫn Phật tử T.Ư, Tri sự Phó Thường trực GĐ.V PGKS, truyền tải đến chư hành giả khóa ACKH PL.2570 tại Trường hạ Pháp viện Minh Đăng Quang (phường Bình Trưng, TP.HCM), trong chiều 30/07/2026 (17/06/Bính Ngọ).

Dựa trên ý nghĩa Kinh Pháp Tướng Hoại (Kinh số 906, Tạp A-hàm), Hòa thượng đã đưa ra vấn đề mang tính cốt tử đối với sự tồn vong của Phật pháp trong hiện tại: “Điều gì làm cho chánh pháp suy vi?” và “Bằng con đường nào, người xuất gia có thể gìn giữ mạng mạch Như Lai giữa một thời đại đầy biến động?”. Đây là lời chất vấn thẳng thắn đối với mỗi hành giả đang bước đi trên con đường giải thoát hôm nay.

Khi bàn về sự suy tàn của chánh pháp, Hòa thượng không quy nguyên nhân cho hoàn cảnh xã hội, cho sự biến chuyển của thời đại, hay những tác động từ bên ngoài, mà dựa trên lời dạy của Đức Thế Tôn trong Kinh Pháp Tướng Hoại, khẳng định: “Chánh pháp không bị hủy hoại bởi đất, nước, gió, lửa; điều làm chánh pháp dần khuất lấp chính là khi người mang hình tướng xuất gia không còn sống đúng với chánh pháp”. Đối chiếu giữa “chánh pháp” và “tượng pháp”, giữa “giới đức” và “hình thức”, giữa “lý tưởng giải thoát” và “sự thỏa hiệp với lợi dưỡng”, HT. Giác Nhân đã giúp đại chúng nhận ra ranh giới giữa sự hưng thịnh hay suy tàn của Phật pháp, nằm ngay ở chất lượng đời sống Phạm hạnh của mỗi người xuất gia.

Nhắc lại cuộc đối thoại giữa Tôn giả Mahākassapa và Đức Thế Tôn, Hòa thượng cho biết, thuở đầu giáo đoàn chỉ có ít giới điều nhưng chư Tỳ-kheo lại tinh tấn, dễ chứng đắc; về sau, khi giới luật ngày càng đầy đủ thì chí cầu học của nhiều người lại suy giảm. Đức Phật giải thích rằng khi nhân loại bước vào thời kỳ Ngũ trược ác thế, căn cơ chúng sinh trở nên cạn mỏng, phiền não tăng trưởng, thiện pháp suy giảm nên giới luật phải được chế định nhiều hơn để phòng hộ Tăng đoàn.

Tuy nhiên, theo Hòa thượng, đó mới chỉ là biểu hiện bên ngoài, nguyên nhân sâu xa hơn chính là sự xuất hiện của “tượng pháp”, tức những hình thức tương tự chánh pháp, nhưng đã đánh mất tinh thần và nội dung chân thật của chánh pháp. Đức Phật ví điều ấy như khi vật báu thật sắp mai một thì vật báu giả bắt đầu xuất hiện; cái giả không thể thay thế cái thật, nhưng lại dễ khiến người đời nhầm lẫn, để rồi cái thật dần bị che khuất. Cũng vậy, chánh pháp không mất ngay lập tức mà bị bào mòn từng bước bởi những biểu hiện sai lệch mang dáng vẻ của chánh pháp nhưng không còn nội dung của chánh pháp.

Từ lời kinh, Hòa thượng liên hệ đến thực trạng xã hội hiện nay, bày tỏ sự trăn trở trước hiện tượng một số người khoác hình tướng Khất sĩ nhưng không sống theo truyền thống do Đức Tổ sư Minh Đăng Quang khai sáng. “Khất thực không đúng pháp, nhận tiền bạc, chạy theo lợi dưỡng, khiến quần chúng khó phân biệt chánh - tà, thật - giả. Ở đây rõ ràng không dừng lại ở một hiện tượng cá biệt, mà là nguy cơ đánh mất giá trị cốt lõi của đời sống Phạm hạnh. Người xuất gia chúng ta cần hiểu rằng, khi hình thức còn đó nhưng giới hạnh không còn, khi chiếc y vẫn hiện hữu nhưng lý tưởng xuất gia đã phai nhạt, chính là thời khắc ‘tượng pháp’ bắt đầu lấn át ‘chánh pháp’.”

Bởi vậy, Hòa thượng nhắc lại lời cổ đức: "Sư tử trùng thực sư tử nhục", con sâu làm tổn hại thân sư tử không đến từ bên ngoài, mà sinh ngay trong thân sư tử. Cũng vậy, điều đáng lo ngại nhất không phải sự chống phá từ ngoại cảnh, mà là khi chính người đệ tử Phật làm suy giảm giá trị của giáo pháp bằng đời sống thiếu giới đức và thiếu sự thực hành. Có thể thấy, nếu chánh pháp được kiến lập trên Giới - Định - Tuệ, thì “tượng pháp” lại khởi lên từ danh - lợi - hình thức. Một bên lấy sự chuyển hóa nội tâm làm cứu cánh, một bên lấy biểu hiện bên ngoài thay thế nội dung tu tập; một bên làm sáng danh Tam bảo bằng Phạm hạnh, bên còn lại khiến niềm tin của quần chúng bị xói mòn bởi những biểu hiện lệch chuẩn.

Từ đó, Hòa thượng nêu rõ năm nhân duyên làm chánh pháp suy giảm và năm nhân duyên khiến chánh pháp trường tồn, được đề cập trong Kinh Pháp Tướng Hoại. Theo lời Phật dạy, chánh pháp sẽ dần chìm mất khi người xuất gia không còn cung kính bậc Đại Sư, xem nhẹ giáo pháp, buông lơi học giới, không thuận giáo giới và thiếu tôn trọng đời sống Phạm hạnh của những người đồng tu. Ngược lại, khi năm phương diện ấy được gìn giữ bằng tâm cung kính chân thành thì chánh pháp sẽ được tiếp nối bền vững. Hòa thượng nhấn mạnh: “Năm điều ấy tuy được trình bày riêng biệt nhưng thực chất đều quy tụ về một gốc rễ là ‘tâm cung kính’. Mất tâm cung kính thì giới luật chỉ còn là hình thức, giáo pháp chỉ còn là tri thức, sự học chỉ còn để tích lũy kiến thức thay vì chuyển hóa nội tâm. Khi ấy, người xuất gia rất dễ rơi vào tình trạng ‘nương cửa Phật để sống qua ngày’ mà đánh mất chí nguyện giải thoát”.

Nhắc lại lời dạy của Đức Nhị Tổ Giác Chánh: "Chỗ nào sống đúng Chơn Lý, chỗ đó mát mẻ", Hòa thượng cho rằng, sự an ổn của người tu được quyết định bởi mức độ sống đúng với Chơn Lý. Chỉ khi Chơn Lý trở thành đời sống thì chánh pháp mới thật sự hiện hữu. Tinh thần ấy cũng được Đức Tổ sư Minh Đăng Quang gửi gắm trong bài Chơn Lý “Ý”:

Bước đầu bổn phận làm trò
Cả thân tâm trí dâng cho người thầy
Mặc người uốn nắn chuyển xây
Đặng mình diệt hẳn riêng tây ý xằng

Theo Hòa thượng, người học đạo trước hết phải học cách đặt mình trong sự giáo dưỡng của bậc Thầy, bởi nếu chưa biết thuận pháp, thuận Thầy mà đã vội thuận theo cái thấy của chính mình thì rất dễ nuôi lớn bản ngã dưới hình thức của sự tu học. Để minh chứng, Hòa thượng kể lại câu chuyện Tôn giả Meghiya trong Kinh tạng Pāli. Vì nóng lòng muốn tìm nơi thanh vắng để tu tập, Tôn giả đã rời Đức Phật khi tâm chưa đủ thuần thục, để rồi bị các ác tầm chi phối và cuối cùng phải trở về cầu thỉnh sự chỉ dạy.

Qua câu chuyện ấy, Đức Phật chỉ bày năm điều giúp tâm chưa thuần thục trở nên thuần thục: thân cận thiện hữu tri thức, nghiêm trì giới luật, thường nghe chánh pháp, tinh tấn hành trì và phát triển tuệ quán. Theo Hòa thượng, đây chính là phương pháp tu tập và là tiến trình giáo dục Tăng tài trong mọi thời đại, bởi lẽ người xuất gia chỉ có thể trưởng thành khi biết sống trong sự giáo dưỡng của Tăng đoàn, lấy Giới làm sự bảo hộ kiên cố, Định làm sức mạnh bền vững và Tuệ làm cứu cánh giải thoát.

Cuối thời pháp, Hòa thượng đặc biệt nhấn mạnh đến giá trị của thân giáo: “Nếu khẩu giáo truyền đạt giáo lý, thì thân giáo lại trực tiếp kiến lập niềm tin. Người cư sĩ có thể quên một bài pháp đã nghe, nhưng rất khó quên phong thái của một vị Tăng biết thu thúc lục căn, biết gìn giữ từng oai nghi, từng bước chân và từng ánh mắt. Người Khất sĩ, theo đó, khi đến với đàn-na tín thí cần giữ tâm thanh tịnh, mắt thấy sắc không sinh tham, tai nghe tiếng không khởi phân biệt, tuyệt nhiên không để một niệm lợi dưỡng len vào đời sống Phạm hạnh. Chúng ta phải luôn khắc nhớ rằng, chỉ một niệm bất cẩn cũng có thể làm tổn thương niềm tin vào Tam bảo nơi hàng Phật tử”.

Ví phẩm hạnh của người tu như một chiếc bát quý, Hòa thượng chỉ rõ: “Khi còn nguyên vẹn, chiếc bát nâng đỡ niềm tin của biết bao người, nhưng một khi đã sứt mẻ, dù có khéo léo hàn gắn đến đâu cũng khó trở lại như thuở ban đầu. Vì vậy, giữ gìn oai nghi không chỉ là giữ gìn danh dự cá nhân mà còn là gìn giữ hình ảnh của Tăng đoàn và sự thanh tịnh của chánh pháp”.

Khép lại thời pháp, Hòa thượng tha thiết sách tấn: “Chư hành giả, đặc biệt là chư Tăng trẻ, hãy xem mùa ACKH không chỉ là ba tháng thúc liễm thân tâm, mà còn là cơ hội củng cố chí nguyện xuất gia, làm sâu dày đời sống Giới - Định - Tuệ và chuẩn bị hành trang kế thừa mạng mạch Như Lai. Bởi lẽ, chánh pháp được truyền thừa bằng chính những con người biết sống đúng với chánh pháp. Khi thân giáo còn sáng, giới đức còn vững và lý tưởng giải thoát còn nguyên vẹn, thì dù trải qua bao thời đại, ánh sáng chánh pháp vẫn sẽ tiếp tục soi đường cho cuộc đời”.

 

Một số hình ảnh được ghi nhận: