Chiều 06/08/2026 (24/06/Bính Ngọ), tại Trường hạ Pháp viện Minh Đăng Quang (phường Bình Trưng, TP.HCM), TT. Giác Nhường – Phó Trưởng ban Thông tin - Truyền thông TƯGH, Giảng viên HVPGVN tại TP.HCM, Phó Thư ký kiêm Trưởng ban Thông tin - Truyền thông PGKS, đã có buổi chia sẻ chuyên đề về công tác bảo tồn bản sắc Hệ phái Khất sĩ trong bối cảnh hội nhập, với trọng tâm là vai trò của tri thức, nghiên cứu khoa học và tinh thần khiêm cung.

Mở đầu buổi chia sẻ, Thượng tọa cho rằng sau gần tám thập niên hình thành và phát triển, Hệ phái Phật giáo Khất sĩ đã có một di sản tư tưởng, lịch sử và văn hóa phong phú. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển ấy là thách thức rất lớn trong việc lưu giữ và xác lập những giá trị lịch sử một cách chính xác, khách quan. Nhiều bậc Tôn túc – những nhân chứng trực tiếp của giai đoạn đầu Hệ phái – đã lần lượt viên tịch; trong khi đó, nhiều thông tin chỉ còn được truyền khẩu với những dị biệt nhất định. Chính vì vậy, công tác nghiên cứu lịch sử hôm nay không còn là công việc của riêng những người làm học thuật mà trở thành trách nhiệm chung của mỗi người con Khất sĩ.

Theo Thượng tọa, bảo tồn bản sắc Hệ phái không chỉ là gìn giữ hình thức bên ngoài mà trước hết phải gìn giữ sự thật lịch sử. Muốn làm được điều đó, mọi nhận định đều cần được xây dựng trên nền tảng tư liệu và phương pháp nghiên cứu khoa học. Lịch sử không thể dựa vào cảm tính, ký ức đơn lẻ hay những lời truyền tụng thiếu kiểm chứng, mà cần được đối chiếu từ nhiều nguồn sử liệu khác nhau để đạt đến độ xác tín cao nhất.

Thượng tọa cho biết, hành trình hoằng hóa của Đức Tổ sư Minh Đăng Quang trải dài trên nhiều vùng đất nhưng phần lớn không được ghi chép đầy đủ về thời gian, địa điểm và sự kiện. Vì vậy, việc nghiên cứu hiện nay phải dựa trên nhiều nguồn tư liệu như bộ Chơn lý, chứng điệp của quý Trưởng lão, Ni trưởng được Tổ sư cấp, sổ trình nơi đến và đi tại địa phương khi hành đạo của Tăng đoàn Khất sĩ, tài liệu trình và phúc đáp của nhà dương trách thời Tổ sư, các tài liệu nghiên cứu Khất sĩ cùng lời kể của các bậc Trưởng lão còn hiện tiền. Chỉ khi các nguồn tư liệu được đối chiếu và kiểm chứng lẫn nhau, lịch sử mới dần được tái hiện với giá trị khoa học và tính khách quan cần thiết.

Một điều được Thượng tọa đặc biệt nhấn mạnh là yếu tố thời gian. Theo Thượng tọa, mỗi ngày trôi qua là thêm một phần ký ức lịch sử có nguy cơ mất đi cùng các bậc tiền bối. Nếu không khẩn trương sưu tầm, lưu giữ và hệ thống hóa tư liệu ngay từ hôm nay, nhiều khoảng trống lịch sử sẽ khó còn cơ hội được bổ khuyết. Khi ấy, việc nghiên cứu sẽ gặp nhiều khó khăn và có thể dẫn đến những nhận định thiếu chính xác về tiến trình hình thành, phát triển của Hệ phái.

Từ góc nhìn đó, Thượng tọa đề xuất một cách nhìn mới về công quả. Nếu trước đây công quả thường được hiểu là lao tác, hộ trì Phật sự hay xây dựng đạo tràng, thì trong bối cảnh hiện nay, việc âm thầm khảo cứu, sưu tầm, lưu trữ và hệ thống hóa tư liệu cũng là một hình thức "công quả tri thức". Đây là sự phụng sự thầm lặng nhưng vô cùng cần thiết, bởi những trang sử được xác lập bằng tư liệu sẽ trở thành nền tảng để các thế hệ mai sau hiểu đúng về Hệ phái và tiếp nối truyền thống một cách vững chắc.

Bên cạnh tri thức, Thượng tọa dành nhiều thời gian nhấn mạnh đến đức khiêm cung của người làm học thuật. Theo Thượng tọa, nghiên cứu lịch sử không nhằm khẳng định bản thân, càng không phải để tô điểm thành tích hay xây dựng huyền thoại, mà là trả lại cho lịch sử những gì vốn có. Người nghiên cứu càng có học càng phải biết lắng nghe, biết tôn trọng sự thật và biết khiêm tốn trước những nguồn tư liệu khác nhau.

Thượng tọa nhắc lại lời dạy của Trưởng lão Hòa thượng Giác Toàn rằng, người có học càng phải biết hạ mình, càng hiểu nhiều càng phải kính trọng những bậc âm thầm gìn giữ đạo pháp nơi các trú xứ. Tri thức chỉ thật sự có giá trị khi trở thành phương tiện phụng sự Tam bảo; nếu để nuôi lớn bản ngã thì bằng cấp hay học vị cũng chỉ là những giá trị thế gian.

Theo Thượng tọa, chính sự kết hợp giữa tri thức và khiêm cung sẽ tạo nên sức sống bền vững cho Hệ phái. Tri thức giúp làm sáng tỏ lịch sử, còn khiêm cung giúp người nghiên cứu không rơi vào chấp trước. Tri thức bảo vệ sự thật, còn khiêm cung giữ gìn đạo hạnh. Hai yếu tố ấy không tách rời nhau mà cùng góp phần bảo tồn bản sắc Khất sĩ trong dòng chảy phát triển của thời đại.

Nhìn lại những năm gần đây, Thượng tọa ghi nhận nhiều thành tựu đáng trân trọng của Hệ phái trong lĩnh vực nghiên cứu như các hội thảo khoa học về Hệ phái, về Đức Tổ sư Minh Đăng Quang, về Ni trưởng Huỳnh Liên; sự hình thành Trung tâm Nghiên cứu Phật giáo Khất sĩ thuộc Viện Nghiên cứu Phật học Việt Nam; cũng như chương trình phối hợp nghiên cứu, bảo tồn các giá trị đặc thù của Hệ phái với Ban Văn hóa Trung ương GHPGVN. Những thành quả ấy cho thấy học thuật Khất sĩ đang từng bước khẳng định vị trí trong dòng nghiên cứu Phật học Việt Nam.

Tuy nhiên, Thượng tọa cũng lưu ý rằng, nghiên cứu khoa học chỉ thật sự có ý nghĩa khi gắn liền với đời sống tu tập. Một Hệ phái không chỉ được gìn giữ bằng những công trình nghiên cứu hay những trang sách, mà còn được bảo vệ bằng chính đời sống phạm hạnh, oai nghi và tinh thần "Nối truyền Thích-ca Chánh pháp" của mỗi người con Khất sĩ.

Khép lại buổi chia sẻ, Thượng tọa Giác Nhường khuyến tấn đại chúng hãy xem việc lưu giữ tư liệu, nghiên cứu lịch sử và bảo vệ bản sắc Hệ phái là trách nhiệm chung của thế hệ hôm nay. Đó không chỉ là sự tri ân đối với Đức Tổ sư và chư vị tiền bối, mà còn là cách trao truyền một di sản chân thật, có giá trị học thuật và độ tin cậy cao cho các thế hệ mai sau.

Theo Thượng tọa, bản sắc Khất sĩ sẽ không được gìn giữ chỉ bằng ký ức hay cảm xúc, mà phải được bảo vệ bằng tư liệu, bằng nghiên cứu khoa học, bằng đời sống khiêm cung và tinh thần phụng sự. Đó chính là con đường để truyền thống Khất sĩ tiếp tục được kế thừa và phát triển vững bền trong thời đại mới.

 

Một số hình ảnh được ghi nhận: