Đạo Phật Khất Sĩ
CHÀO MỪNG QUÝ VỊ ĐÃ GHÉ THĂM TRANG NHÀ. CHÚC QUÝ VỊ AN VUI VỚI PHÁP BẢO CAO QUÝ !


Nhân ngày Phật đản, nhìn về Đức Phật như một bậc Thầy

VesakDay-a

Hôm nay, ngày trăng tròn tháng Vesak (ngày Rằm tháng Tư), ngày Phật Đản. Thông thường, nhiều người thường xem ngày này là ngày kỷ niệm sinh nhật của Đức Phật Thích Ca Mâu Ni. Tuy nhiên, theo truyền thống, đây là ngày tưởng niệm ba sự kiện – Đản sanh, Giác ngộ và nhập Niết-bàn của Đức Phật, gọi là ngày Tam Hợp.

Ngày này hằng năm, khắp nơi trên thế giới, nhiều người nhớ về và làm lễ tưởng niệm, không ít người coi đây là một lễ hội tôn giáo và văn hóa của cộng đồng mình. Trong bất cứ hình thức tưởng niệm nào, dù là tập thể hay cá nhân, mỗi người có một cách tưởng niệm riêng. Ở đây, người viết xin được chia sẻ vài ý tưởng mà bản thân cảm nhận được trong quá trình học Phật bằng ngôn ngữ bình dân nhất như là một cách tưởng niệm ân đức của Đức Phật và những lời dạy của Ngài nhân ngày Phật đản.

Chúng ta vẫn quen chấp nhận đức Phật sinh năm 624 tr. TL và nhập Niết-bàn 544 tr. TL và Phật lịch được tính trên cơ sở niên đại của giả thuyết này. Tuy nhiên, bằng cách nghiên cứu kỳ công của mình, R. Gombrich xác nhận là Đản sinh năm 484 và nhập Niết-bàn năm 404 tr.TL.  Sự chênh lệch về niên đại của đức Phật thật ra không mấy quan trọng, điều đáng ghi nhận là đời sống tuyệt vời của Ngài trong 80 năm cuộc đời để rồi hằng năm, hàng tỷ người hân hoan chào đón ngày sinh của Ngài trên khắp các miền nhân gian. 

Đức Phật, một nhân vật lịch sử mà ngày nay, những dấu ấn lịch sử dù có bị thời gian xóa nhòa cũng đủ làm chứng cứ hùng hồn cho sự có mặt của Ngài trên cuộc đời này. Ngài vốn xuất thân là một hoàng tử của dòng họ Sakya. Lớn lên, Ngài xuất gia, dốc tâm và bền chí trên con đường chuyển hóa những tâm tưởng tiêu cực, phát huy những tư duy tích cực, hoàn thiện bản thân đến mức toàn thiện. Bằng con đường chuyển hóa đó, Ngài chứng ngộ Chân lý và đem kinh nghiệm trau sửa của mình để truyền dạy lại cho những ai có cơ duyên với Ngài. Sau 45 năm miệt mài thực hiện hạnh nguyện giúp người của mình, Đức Phật, thể hiện giống như bao con người khác, đã gửi xác thân về với cát bụi lúc Ngài tròn 80 tuổi.

Sau khi Đức Phật nhập diệt, những lời dạy của Ngài tiếp tục được truyền dạy, nhiều người hưởng ứng, tiếp thu và thực hành đều có lợi ích. Mãi đến ngày nay và có thể còn lâu dài trong tương lai, những lời dạy vượt cả không gian và thời gian của Ngài luôn có giá trị thiết thực trong cuộc sống của chúng ta.

Nhiều người sùng kính Đức Phật vì Ngài là bậc giáo chủ của một tôn giáo lớn có tên ‘Phật giáo’; có người ngưỡng mộ Đức Phật như một triết gia, và không ít người tiếp cận Đức Phật như đến với một vị Thầy vĩ đại. Với người học Phật đúng nghĩa, Đức Phật lúc nào cũng là một vị Thầy lớn, chỉ dạy con đường sáng để hành giả từng bước học theo và thực hành những điều Ngài đã làm nhằm có được cuộc sống an vui hơn, nhẹ nhàng hơn. Trong phạm vi bài này, người viết chỉ chia sẻ một vài điều thiết thực, có giá trị thực tiễn với bản thân từ những lời dạy của Đức Phật, một bậc thầy vĩ đại nhất trong tất cả các bậc thầy.

Điều đầu tiên rất thiết thực trong lời dạy Đức Phật là Ngài nhiều lần dạy rằng, hãy sống với hiện tại. Ngài luôn nhắc một sự thật hiển nhiên mà ít ai chịu chấp nhận, đó là quá khứ đã qua rồi. Dù đó là việc gì đi nữa, nó cũng đã xảy ra rồi và trôi vào dĩ vãng. Đừng để tâm tiếc nuối, bám níu hay buồn phiền, khổ đau về việc đã xảy ra, vì chúng ta không thể nào quay ngược thời gian để có thể thay đổi quá khứ, để có thể ‘xóa nháp’ làm lại được. Ngài cũng khuyên chúng ta không rượt đuổi theo những mơ tưởng ở tương lai, vì tương lai vẫn chưa đến. Chỉ có hiện tại là nhiệm mầu và chúng ta hãy sống với giây phút nhiệm mầu này để tự mình cảm nhận trọn vẹn nghĩa sống. Nói như vậy không có nghĩa là không có hoạch định chương trình gì cho tương lai. Mình có thể lên kế hoạch cho hôm nay, cho ngày mai hoặc xa hơn nữa trên cơ sở thực tế của hiện tại, thì hành động ‘lên kế hoạch’ ấy chính là hiện tại.

Hãy dành trọn vẹn tâm trí, chuyên chú vào việc chúng ta đang làm ấy gọi là sống trong hiện tại. Nói một cách dễ hiểu, khi nào chúng ta làm việc gì mà giữ được ‘thân đâu, tâm đó’ nghĩa là chúng ta đang sống trong hiện tại vậy. Thế nhưng, thường thì con người bình thường như chúng ta thiếu khả năng này hoặc có nhưng không thường xuyên. Ví dụ đang chạy xe trên đường mà trong đầu lo nghĩ, trước khi ra khỏi nhà, mình tắt đèn nhà khách chưa nhỉ? Tâm bị chi phối bởi một việc khác khi ta đang tham gia giao thông thì nguy cơ gây nên tai nạn sẽ tăng nhiều lần hơn so với khi chúng ta chú tâm vào một việc duy nhất là điều khiển phương tiện giao thông mình đang sử dụng trong môi trường cụ thể hiện tại.

Trong cuộc sống, khi áp dụng điều này, chúng ta có khi thành công, có lúc chưa; nghĩa là có khi nhớ đem tâm về với thân, có khi quên thì tâm dong ruổi cùng nơi khắp chốn. Khi nào chúng ta duy trì được tâm trong thân, thì hiệu quả công việc tốt hơn nhiều lắm và chúng ta không phải phí công sức và lãng phí thời gian. Một điều quan trọng hơn là khi đem tâm về với thân, chúng ta có thể nhận biết, theo dõi, kiểm soát và làm chủ tâm ý của mình một cách tốt hơn và điều này giúp mình tránh được nhiều sai lầm và những điều đáng tiếc trong cuộc sống. Chúng ta sẽ thấy cuộc sống vui hơn và ý nghĩa hơn khi biết sống với hiện tại vì hiện tại đã hàm chứa cả quá khứ và tương lai.

Su vi dai cua Duc The ton 1

Điều thứ hai, Đức Phật dạy chúng ta cách nhìn vấn đề xuyên suốt một cách biện chứng và khoa học theo bốn bước:

Bước thứ nhất: Theo lời dạy của Đức Phật, khi gặp một vấn đề gì trong cuộc sống, bất cứ đó là vấn đề gì, không nhất thiết phải là rắc rối khó khăn, ta hãy định hình vấn đề, xác định tính chất của nó, nhìn thấy việc cần giải quyết.

Bước thứ hai: chúng ta cần xác định cho được những mối quan hệ nhân quả liên quan đến vấn đề này. Việc tìm hiểu nguyên nhân ‘tại sao’ cho một vấn đề giúp chúng ta rất nhiều trong cuộc sống. Một khi xác định được nguyên nhân đưa đến tình trạng hiện tại, việc duy trì hay chấm dứt hiện trạng ấy là điều chúng ta có thể làm được nếu chúng ta nỗ lực và quyết tâm. Nếu vấn đề mình đang gặp ấy là vui, là hạnh phúc thật sự, chúng ta sẽ biết cách để nỗ lực nuôi dưỡng niềm vui ấy. Ngược lại, nếu đó là nỗi đau và điều bất như ý, chúng ta cũng có thể nỗ lực chấm dứt tình trạng này.

Bước thứ ba: Sau khi tìm hiểu và xác định được nguyên nhân, Đức Phật dạy bước thứ ba là chúng ta phải biết nhìn để thấy được viễn cảnh nếu như tình trạng (đau khổ) này được chấm dứt hay tình trạng (an lạc) này kéo dài như là một cái đích để ta hướng đến.

Bước cuối cùng: Đức Phật khuyên chúng ta tìm ra giải pháp cụ thể thích hợp nhất để thành tựu mục đích của mình là chấm dứt vấn đề (khổ đau) hay duy trì trạng huống (an lạc) này.

Cách nhìn vấn đề xuyên suốt từ việc xác định nó đến khi áp dụng phương pháp hợp lý để giải quyết thành công vấn đề dựa trên các nguyên tắc căn bản của triết lý nền tảng mà Đức Phật dạy đó gọi là ‘Tứ đế’ (bốn chân lý cao thượng). Cuộc đời sẽ thong dong và đỡ rối hơn rất nhiều nếu chúng ta tập nhìn và phân tích vấn đề theo lăng kính này. Chỉ dừng lại ở bước thứ nhất là thấy vấn đề và bước thứ hai là thấy nguyên nhân của vấn đề mà vội kết luận Đạo Phật là bi quan yếm thế như một số người là thiếu công bằng và không chính xác vậy.

Điều thứ ba, Đức Phật dạy chúng ta cần luôn luôn quán sát nội tâm để nuôi dưỡng hạt giống tích cực thiện lành. Theo lời Phật dạy, tâm chúng ta thay đổi liên tục, do đó muốn hiểu được mình chúng ta cần chăm sóc tâm mình luôn luôn. Chỉ cần theo dõi tâm mình mỗi khi có một tâm niệm nào đó khởi lên. Phương pháp mà Đức Phật thực hành và dạy chư đệ tử là đừng đè nén, không triệt tiêu, cũng chẳng cần tác động phản ứng gì cả, thuần túy là theo dõi, quán sát tâm một cách có ý thức. Một niệm lành khởi lên, chúng ta cần biết, ta đang có một niệm lành. Khi một niệm xấu ác sinh khởi, ta liền nhận biết, ta đang có một niệm ác đây. Chắc có người thắc mắc, tại sao chỉ cần ý thức về các tâm niệm mình thôi mà các hạt giống tích cực thiện lành được nuôi dưỡng? Thật ra, khi các tâm niệm xấu ác và tiêu cực vừa sinh khởi, chỉ cần ý thức được về nó, nó liền tự mất. Tâm niệm tiêu cực không thể sống trong môi trường ý thức. Điều này chỉ có thể cảm nhận đầy đủ khi thực hành. Thế nhưng vấn đề giữ cho được sự chú tâm liên tục là một điều cực kỳ khó nên chúng ta cần luyện tập dần dần, càng liên tục và bền bỉ càng tốt, vì mức độ lợi ích mình đạt được luôn tương ứng với nỗ lực của bản thân qua phép thử của thời gian.

Điều thứ tư chúng ta cần học từ Đức Phật là hãy chịu trách nhiệm với bản thân. Đức Phật dạy mỗi cá nhân hãy làm chủ bản thân mình, quyết định vận mệnh của bản thân chứ đừng giao phó trông chờ vào ai cả. Mỗi người là một hải đảo tự thân.

Ý niệm cầu xin Đức Phật hộ trì che chở như một thần linh hoàn toàn xa lạ với người học Phật chân chánh. Ngài dạy “ta là kẻ thừa tự của nghiệp, là chủ nhân của nghiệp” (nên hiểu nghiệp là hành động có chủ tâm) thì việc thay đổi mình hoàn toàn là chuyện của cá nhân. Đức Phật chỉ là người vạch ra con đường, còn bước đi trên con đường đó hay không là chuyện của mỗi người.

Đức Phật dạy chúng ta tiếp nhận những lời Ngài dạy một cách sáng suốt, có chọn lọc và bằng kinh nghiệm tự thân, thấy điều gì đúng thì hãy chấp nhận. Không chấp nhận điều gì chỉ vì lời ấy của người xưa truyền lại, hay số đông người nghe theo, mà chỉ chấp nhận điều gì bản thân mình thấy đúng sau khi xem xét kỹ lưỡng, như người thợ vàng dùng nhiều cách để thử vàng vậy. Ngài thường dạy trong các bài kinh rằng, giá trị của những lời Ngài dạy là đến để thấy, chứ không phải đến để tin.

Niềm tin mù quáng không có chỗ trong giáo lý của Đức Phật. Chúng ta cần thấy trách nhiệm của mình đối với từng động thái hành vi của bản thân, để không quy kết, đổ tội cho các yếu tố bên ngoài hoặc tin vào hên xui may rủi với những việc xảy ra trong cuộc sống. Chúng ta sẽ thấy mạnh mẽ hơn, nghị lực hơn khi áp dụng lời dạy này của Đức Phật.

Nói vậy chắc có người thắc mắc, hỏi vậy người học Phật có lạy Phật không? Có chứ! nhưng người tập theo hạnh Phật khi lạy Ngài không để cầu xin Ngài điều gì, đơn giản là trước một nhân cách vĩ đại, chúng ta ngưỡng mộ cúi đầu. Ai hỏi ‘vậy có tin Phật không?’, chúng ta mạnh dạn nói, tin chứ! Chúng ta tin Ngài là một con người bằng xương bằng thịt mà có thể làm được điều phi thường thì chúng ta, những con người bằng thịt bằng xương cũng có thể tập dần dần để bước theo con đường mà Ngài đã đi và vẽ lại bản đồ hướng dẫn cho bao thế hệ sau.

Một điều thứ năm nữa mà người viết học được từ những lời dạy của Đức Phật là quan niệm thiện ác. Đức Phật dạy rằng không có người thiện, kẻ ác mà chỉ có hành vi thiện ác. Người làm ác, đơn giản là lúc đó người ấy chưa đủ sáng suốt để có khả năng kiểm soát và làm chủ tư suy cũng như hành động của bản thân. Nói cách khác, đó là trạng thái thiếu tỉnh thức. Chỉ có bậc tu giải thoát mới có khả năng tỉnh giác thường khi, còn người bình thường như chúng ta thì có khi có ý tưởng thiện lành, có lúc nảy sinh ý tưởng bất thiện. Hiểu được theo cách này, chúng ta có thái độ tích cực và dễ dàng trải lòng bao dung thấu cảm sâu sắc với người làm ác và cho họ cơ hội để làm mới. Điều này cũng có nghĩa, chúng ta có tâm công bằng với người khác như đối với chính bản thân mình. Ai cũng có lúc thiếu sáng suốt như vậy. Bản thân ta cũng như những người khác, một khi mắc phải sai lầm cần được quan tâm, được thương yêu và giúp đỡ để chuyển hóa, để thăng hoa trong cuộc sống. Ai đang ở trong trạng thái chao đảo, bất an do tâm xấu ác hoành hành đều đau khổ và đáng thương như nhau và ai cũng cần trau sửa và thanh lọc nội tâm.

Chính vì vậy, không có ai là thù cả. Đức Phật chủ trương rằng, lấy ân trừ oán, oán liền tiêu; lấy oán báo oán, oán chập chồng. Đây là cách giải quyết vấn đề rất tích cực và ôn hòa trong cuộc sống chứ không hề tiêu cực và nhu nhược như nhiều người lầm tưởng và gán cho Đạo Phật. Một khi có quan niệm thiện ác là những hành vi và ý tưởng tồn tại nơi mỗi một con người, chúng ta không nên định danh người này thiện, kẻ kia ác. Ranh giới giữa thiện và ác không rạch ròi như trắng với đen và tính chất của nó không ổn định để có thể định hình định danh một cách dễ dàng. Điều này tạo niềm tin và thái độ lạc quan nơi người từng cho mình là xấu ác để có cơ hội thay đổi theo hướng tích cực, đồng thời nhắc nhở mỗi người luôn phòng hộ tâm ý mình mà không nên chủ quan, vì hôm nay chúng ta có thể tốt, ngày mai có thể khác đi nếu tâm mình trượt dốc, và ngược lại.

Điều thứ sáu, một ý nữa cần chia sẻ là Đức Phật là người Thầy dạy chúng ta cần trân trọng những mối quan hệ trong cuộc sống. Ngài từng nói nhiều lần rằng, trong nhiều kiếp sống chúng ta đã trải qua, trên đời này, khó có thể tìm được một người nào chưa từng là cha, mẹ hay bà con thân thuộc của mình. Đức Phật nói về luân hồi, về nhiều kiếp sống trước để nhắc chúng ta rằng tất cả mọi người là thân bằng quyến thuộc của ta, là những người ta cần được cư xử đầy tình thương yêu và trân trọng. Chúng ta trân trọng con người quanh mình và các mối quan hệ con người vì Đức Phật cũng dạy rằng chúng ta tồn tại đây không hề độc lập mà sự tồn tại của mình là một mắc xích trong các mối quan hệ với nhiều người và nhiều yếu tố khác nhau. Trân trọng người khác và môi trường sống là trân trọng chính bản thân mình. Sống quan tâm lẫn nhau và tôn trọng quyền được sống, được tồn tại của con người, các sinh vật khác và môi trường mình sống là quan tâm đến chính mình vậy.

Mỗi người chúng ta, nếu chịu khó nhìn lại một tí, ai cũng có thể cảm nhận mối tương quan dây chuyền này. Một khi hiểu và chấp nhận được nguyên tắc này, chúng ta biết quý trọng các mối quan hệ mình có, biết trân trọng môi trường ta sống và tự thấy mình có trách nhiệm nuôi dưỡng các mối quan hệ xã hội và bảo vệ môi trường sống vì bản thân mình là một bộ phận trong cả một hệ thống dây chuyền liên hệ nối kết chung này.

Không làm tổn thương người khác, trước và trên hết, ta đem lại lợi ích thiết thực cho bản thân mình. Nếu nhìn sâu vào mối quan hệ tương duyên giữa mình với mọi người và với môi trường, chúng ta có thể ‘sống’ thuận với nguyên tắc tự nhiên “cái này có, cái kia có; cái này sinh, cái kia sinh và cái này diệt, cái kia diệt” giữa mọi người và vạn vật mà không hề chướng ngại. Tinh thần bất bạo động và tình thương yêu muôn loài của Đạo Phật bắt nguồn từ hiểu biết nguyên tắc tương duyên này.

duc-phat-va-hat-cai-vo-thuong

Điều thứ bảy, một bài học ta cần ghi nhớ là Đức Phật dạy rằng, cuộc sống này luôn thay đổi, mong manh lắm. Đây là đặc tính của cuộc sống mà chúng ta không dễ cảm nhận một cách sâu sắc hoặc chỉ chấp nhận trên lý thuyết mà chưa thật sự sống với nguyên lý tự nhiên này. Khi Đức Phật nói đến cuộc sống ngắn ngủi tạm bợ, phù du, chúng ta đừng vội gắn nhãn hiệu ‘bi quan’ cho lời dạy này. Cuộc sống có những giới hạn nhất định và đây là một thực tế, không bi quan cũng chẳng lạc quan. Bi quan hay lạc quan tùy thuộc vào thái độ và hành xử của chúng ta đối với sự đổi thay, với bản chất ngắn ngủi vốn như vậy của sự sống.

Nếu biết cuộc sống này không ổn định và ngắn ngủi, chúng ta ý thức được rằng, quỹ thời gian mình có giới hạn và có thể chấm dứt không kỳ hạn, để từ đó mình thấy cần làm gì, và không cần làm gì. Chúng ta không thể trường sanh bất tử để rồi mặc tình sử dụng thời gian phung phí thế nào cũng được. Biết bản chất mong manh của cuộc sống, chúng ta sẽ có ý thức quản lý thời gian hợp lý, trân quý những gì mình đang có và khéo nuôi dưỡng các mối quan hệ với người thân hơn. Chính cuộc sống mong manh, chúng ta cần thận trọng hơn để không làm tổn thương những người xung quanh. Có khi một lời xin lỗi chưa kịp nói, một nụ cười chưa kịp mở và một ý niệm tha thứ chưa kịp thực hiện cũng làm ta áy náy.

Chính cái mong manh này mà ta không chủ quan ỷ lại, ví như cầm trong tay chiếc bát thủy tinh, ta có ý thức gìn giữ cẩn trọng hơn là cầm chiếc bát nhôm trên tay. Ý thức những giới hạn nhất định của thân phận con người trong kiếp sống này, chúng ta sẽ cẩn trọng hơn trong suy nghĩ và hành động để tránh được nhiều sai lầm và lãng phí.

Còn rất nhiều điều hay trong những lời Phật dạy, còn vô số hạnh lành Đức Phật đã làm để thành công trên con đường chuyển hóa nội tâm và chỉ dạy con đường sáng đó cho người khác mà cả đời chúng ta học vẫn không hết. Trên đây chỉ là một số điều mà người viết thiết nghĩ người học Phật nào cũng đang nỗ lực chuyển hóa trong cuộc sống hằng ngày của mình. Đây là những nguyên tắc sống đẹp mà bằng nỗ lực bản thân, ai cũng có thể áp dụng được. Với quan điểm về con người và cuộc sống như vậy, sự thực hành mang lại cho chúng ta sự chuyển biến tích cực hơn và có nhiều niềm vui hơn cho đời mình. Và quan trọng hơn, áp dụng những nguyên tắc này, chúng ta sẽ dần dần nhận ra ý nghĩa sống qua mối tương quan tương duyên giữa mỗi chúng ta với những người xung quanh cũng như với môi trường mình đang sống. Nhân ngày Phật đản, người viết ôn lại những điều này trong tâm để tự nhắc nhở mình và chia sẻ cùng những người có duyên như một món quà trong ngày hội lớn.

Nguồn: http://hang-nhu.blogspot.com/2015/05/nhan-ngay-phat-nhin-ve-uc-phat-nhu-mot.html#more

 

    Chia sẻ với thân hữu: