“Không chỉ dừng lại ở việc ‘chuẩn bị nội dung’ và ‘xây dựng bài giảng’, nghệ thuật diễn giảng còn cần một số kỹ năng cần thiết khác, mà ở đó, người giảng sư phải trở thành hiện thân của chánh pháp”, đây là khẳng định của HT. Giác Pháp – Ủy viên HĐTS, Phó Trưởng ban Nghi lễ Trung ương GHPGVN, Phó Thường trực Ban Thường trực Giáo phẩm Hệ phái, Chứng minh Ban Trị sự GHPGVN TP.HCM, Tri sự trưởng GĐ.V PGKS, trong buổi giảng thứ ba vào sáng 27/06/2026 (13/05/Bính Ngọ), tại khóa ACKH PL.2570 – Trường hạ Pháp viện Minh Đăng Quang (phường Bình Trưng, TP.HCM.

Hòa thượng chỉ rõ, người giảng sư bên cạnh việc truyền đạt giáo lý bằng lời nói, còn cần phải biểu hiện chánh pháp bằng chính phong thái, ngôn ngữ và tâm niệm của mình. Theo Hòa thượng, một thời pháp thành công không chỉ được đánh giá bởi nội dung sâu sắc, mà còn bởi khả năng kết nối người nghe thông qua lòng cung kính Tam bảo, sự khiêm cung đối với đại chúng và nghệ thuật chuyển tải đầy nhân văn. Chính sự hòa quyện giữa thân giáo, khẩu giáo và ý giáo mới làm nên sức sống của một bài giảng Phật pháp.

Tại buổi giảng, Hòa thượng nhấn mạnh “Người giảng sư nhiều kinh nghiệm thường có thể tự tại khi bước lên pháp tòa, giống như người đã thuần thục một đường quyền, ứng biến linh hoạt mà không còn bị gò bó bởi kỹ thuật. Tuy nhiên, đối với các hành giả trẻ mới bước vào con đường hoằng pháp, việc rèn luyện những quy chuẩn căn bản là điều không thể thiếu. Song, cũng cần lưu ý rằng, kỹ năng không phải để tạo nên vẻ hào nhoáng bên ngoài, mà để gìn giữ sự trang nghiêm của Tam bảo và giúp chánh pháp được truyền tải trọn vẹn đến người nghe”. Qua đó, Hòa thượng đưa ra bốn phương diện cốt lõi của nghệ thuật diễn giảng gồm: cung cách cử chỉ, giọng nói, văn chương – bố cục và nội dung bài giảng. Bốn yếu tố ấy tuy khác nhau về hình thức, nhưng đều quy về một điểm chung, là biểu hiện sự tôn trọng đối với chánh pháp và hội chúng.

Ở phương diện thân giáo, Hòa thượng nhắc nhở người giảng sư phải bắt đầu bằng sự cung kính, chuẩn mực. “Dù có người dẫn chương trình giới thiệu hay không, khi bước lên pháp tòa, vị giảng sư vẫn phải thành kính đảnh lễ Tam bảo và chào đại chúng. Đó không đơn thuần là nghi thức lễ nghi, mà còn là biểu hiện tự nhiên của một người con Phật biết hạ mình trước chánh pháp”, Hòa thượng chỉ rõ. Ngay cả tư thế đứng, hay ngồi, theo Hòa thượng, cũng mang ý nghĩa giáo hóa. “Người tập diễn giảng nên ưu tiên đứng thuyết trình để thể hiện sự lễ độ, đồng thời tạo điều kiện sử dụng ngôn ngữ hình thể một cách linh hoạt. Tuy nhiên, là một giảng sư cũng không nên đứng bất động như pho tượng, mà cần biết phối hợp ánh mắt, cử động đầu, đôi tay và dáng đứng để tạo nên sự đồng cảm với thính chúng. Ánh mắt theo đó phải hiền hòa, bao quát cả hội trường; cái gật đầu, lắc đầu, hay những động tác tay vừa phải… đều góp phần làm cho lời giảng trở nên sống động, gần gũi và thuyết phục hơn”, HT. Giác Pháp khẳng định.

Ngay cả việc sử dụng micro, cũng được Hòa thượng hướng dẫn rất cụ thể. Theo đó, khoảng cách giữa miệng và micro cần phù hợp với chất giọng của từng người để âm thanh phát ra rõ ràng; tay cầm micro phải linh hoạt, không cứng nhắc, đồng thời dành một tay còn lại để hỗ trợ diễn đạt. Bởi lẽ, những chi tiết tưởng như rất nhỏ ấy, lại thể hiện sự chuẩn bị chu đáo và tinh thần tôn trọng người nghe.

Nếu thân giáo tạo nên thiện cảm ban đầu, thì khẩu giáo chính là chiếc cầu đưa chánh pháp đến với đại chúng, do đó, Hòa thượng đặc biệt nhấn mạnh vai trò của giọng nói: “Người giảng sư cần phát ra âm chuẩn, âm lượng vừa phải, điều tiết cao thấp, nhanh chậm hợp lý, tránh nói quá to, quá nhỏ, hoặc lạm dụng phương ngữ địa phương khiến người nghe khó tiếp nhận”.

Bên cạnh đó, nghệ thuật ngắt câu và sử dụng ngôn ngữ chuẩn xác, cũng là điều được HT. Giác Pháp đặc biệt lưu tâm. Qua ví dụ câu nói nổi tiếng: “Tu đầu tóc không cần phải cạo, miễn cho tròn cái đạo làm người”, Hòa thượng chỉ rõ: “Chỉ cần thay đổi vị trí ngắt nhịp, ý nghĩa của cả câu nói có thể đảo ngược hoàn toàn. Nếu đọc liền mạch, người nghe sẽ hiểu rằng tu không cần cạo tóc, nhưng khi ngắt đúng nhịp: ‘Tu, đầu tóc không cần, phải cạo’, nội dung lập tức trở về đúng tinh thần của người xuất gia”. Từ ví dụ ấy, Hòa thượng đúc kết một nguyên tắc quan trọng: “Văn nói cũng có dấu chấm, dấu phẩy như văn viết. Người giảng sư phải biết nói hết ý mới dừng, ngắt đúng chỗ mới truyền đạt đúng nghĩa. Sự chuẩn xác ấy không chỉ là yêu cầu về ngôn ngữ mà còn là trách nhiệm giữ gìn sự trong sáng của chánh pháp”. Đồng thời, Hòa thượng cũng lưu ý việc sử dụng từ ngữ chuẩn mực. Theo Hòa thượng, những cách nói tưởng như quen thuộc nhưng thiếu chính xác cần được điều chỉnh để bảo đảm tính trang nghiêm trong nghi lễ và trong diễn giảng. Qua đó, đại chúng nhận ra rằng, sự cẩn trọng trong từng câu chữ cũng chính là biểu hiện của lòng tôn trọng đối với Tam bảo và người nghe pháp.

Song song với kỹ năng nói, Hòa thượng dành nhiều thời gian phân tích nghệ thuật xây dựng bố cục. “Một bài giảng muốn có sức thuyết phục phải có mạch lập luận rõ ràng, trước sau nhất quán, các luận điểm liên kết chặt chẽ và được dẫn dắt bằng những câu chuyển ý tự nhiên”, Hòa thượng chỉ rõ. Hòa thượng ví việc tổ chức nội dung giống như cách thưởng thức một bữa ăn: “Người biết sắp xếp sẽ luôn hiểu món nào dùng trước, món nào dùng sau để tạo nên sự hài hòa. Người giảng sư cũng vậy, phải biết phân bổ thời gian hợp lý, tránh nói lan man, đầu nặng đuôi nhẹ hoặc mở rộng quá nhiều khiến trọng tâm bị lu mờ”. Đặc biệt, Hòa thượng nhấn mạnh vai trò quyết định của phần mở đầu. Một lời chào trang nghiêm, phong thái tự tại và cách dẫn nhập tự nhiên, sẽ tạo được thiện cảm ngay từ những phút đầu tiên. “Khi đã đạt được sự chú ý của người nghe, bài giảng sẽ thuận lợi hơn rất nhiều. Ngược lại, nếu mở đầu thiếu sức hút thì dù nội dung phía sau có giá trị cũng khó phát huy hiệu quả trọn vẹn”, HT. Giác Pháp nhận định.

Trong suốt bài giảng, Hòa thượng luôn nhắc nhở chư hành giả về yếu tố nội dung, bởi lẽ, nội dung vẫn là linh hồn của một thời pháp. “Giảng sư phải bám sát chủ đề, dẫn chứng từ kinh điển, lời Tổ, thơ văn, hoặc những câu chuyện thực tế một cách chọn lọc, đồng thời dành thời gian phân tích, liên hệ và làm sáng tỏ ý nghĩa, thay vì chỉ dừng lại ở việc trích dẫn dài dòng. Mỗi dẫn chứng đều phải hướng về mục tiêu duy nhất là giúp hội chúng hiểu sâu hơn giáo lý và biết ứng dụng vào đời sống”, Hòa thượng nhấn mạnh.

Cuối buổi học, Hòa thượng dành thời gian giải đáp nhiều thắc mắc thực tế liên quan đến nghệ thuật xưng hô của người điều phối chương trình và giảng sư. Qua những tình huống cụ thể, Hòa thượng chỉ rõ, cách xưng hô phải vừa giữ được sự khiêm cung đối với chư Tôn đức, vừa phù hợp với vị thế của người đang truyền đạt giáo pháp đến hàng Phật tử. Có thể nói, sự khéo léo trong giao tiếp không phải là hình thức xã giao đơn thuần, mà chính là biểu hiện của trí tuệ và lòng tôn trọng trong văn hóa Phật giáo.

Khép lại ba buổi hướng dẫn về chuyên đề nghệ thuật diễn giảng, HT. Giác Pháp đã mang đến cho chư hành giả những kỹ năng diễn giảng thực tế, đồng thời mở ra một quan niệm sâu sắc về vai trò và trách nhiệm thiêng liêng của người hoằng pháp. Ban đạo từ khuyến tấn chư hành giả an cư, đặc biệt là các vị tu sĩ trẻ, HT. Giác Pháp một lần nữa nhấn mạnh: “Một vị giảng sư chân chính không chỉ nói đúng giáo lý mà còn phải để từng cử chỉ, từng ánh mắt, từng lời nói và từng cách ứng xử trở thành sự biểu hiện của chánh pháp. Khi thân biết cung kính, khẩu biết truyền đạt và tâm luôn khiêm hạ, mỗi thời pháp sẽ không còn đơn thuần là một bài thuyết giảng, mà trở thành chiếc cầu nối đưa người nghe đến gần hơn với Phật pháp, góp phần thực hiện trọn vẹn sứ mệnh cao quý ‘Hoằng pháp vi gia vụ, lợi sanh vi bổn hoài’.”

 

Một số hình ảnh được ghi nhận: