Phương pháp tu tập là một trong những nội dung luôn được Hệ phái đặc biệt quan tâm trong công tác giáo dục và hoằng pháp, nhằm giúp hành giả nhận diện đúng lộ trình thực hành Chánh pháp và xây dựng nền tảng vững chắc trên con đường giải thoát. Theo đó, nhân mùa ACKH PL.2570, Trưởng lão HT. Giác Toàn – Phó Chủ tịch HĐTS GHPGVN, Viện trưởng VNCPHVN, Trưởng ban Ban Thường trực Giáo phẩm Hệ phái, đã quang lâm Trường hạ Tịnh xá Ngọc Phú (64 Ni Sư Huỳnh Liên, phường Bảy Hiền, TP.HCM), ban thời pháp sách tấn đến chư hành giả Ni an cư với chuyên đề: “Phương pháp tu tập thiền định – Từ lá úa vàng đến thành tựu Chánh kiến và thể nhập Chánh pháp qua kinh Trú Độ Thọ”, vào sáng 10/06/2026 (25/04/Bính Ngọ).

Mở đầu thời pháp, Trưởng lão Hòa thượng bày tỏ niềm hoan hỷ khi chứng kiến sự hiện diện đông đủ của chư Ni từ nhiều trú xứ vân tập về hạ trường Ngọc Phú, qua đó tán thán tinh thần hòa hợp, thanh tịnh của đại chúng. Trưởng lão Hòa thượng nhấn mạnh, ba tháng ACKH chính là khoảng thời gian quý báu để người xuất gia tạm gác các Phật sự bên ngoài, quay về thúc liễm thân tâm, tăng trưởng giới đức, nuôi lớn đạo lực và làm sâu dày đời sống Phạm hạnh.

Trong quá trình tu tập ấy, thiền định không chỉ là một pháp môn hành trì, mà còn là con đường chuyển hóa nội tâm, đưa hành giả từ những bước chân đầu tiên của đời sống xuất gia đến sự thành tựu chánh kiến và giải thoát. Để làm sáng tỏ tiến trình đó, Trưởng lão HT. Giác Toàn đã dẫn lại hình ảnh cây Trú Độ trong kinh Trung A-hàm như một biểu tượng sinh động cho hành trình tu chứng của người học Phật.

Theo kinh Trú Độ Thọ, cây Trú Độ trải qua 07 giai đoạn biến chuyển tự nhiên: từ lá úa vàng, lá rụng, đâm chồi, kết lưới, nở nụ, nở hoa, cho đến hoa nở viên mãn. Đối với người tu, đó không đơn thuần là quy luật sinh trưởng của một loài cây, mà còn là tấm bản đồ tâm linh mô tả tiến trình chuyển hóa từ phàm đến Thánh trên nền tảng Giới - Định - Tuệ.

Trưởng lão Hòa thượng giảng giải: "Người phát tâm xuất gia được ví như chiếc lá đã ngả vàng. Khi quyết định từ bỏ đời sống thế tục, cạo bỏ râu tóc, khoác lên mình tấm y giải thoát và bước vào đời sống Phạm hạnh, cũng giống như chiếc lá lìa khỏi cành cây. Đây chính là hai giai đoạn đầu tiên của cây Trú Độ: lá úa vàng và lá rụng".

Tuy nhiên, sự từ bỏ ấy không chỉ dừng lại ở hình thức. Nếu chiếc lá chỉ rời cành mà gốc rễ của tham ái vẫn còn nguyên vẹn thì sự xuất gia vẫn chưa trọn nghĩa. Vì vậy, Trưởng lão Hòa thượng khẳng định, điều quan trọng hơn cả là hành giả phải từng bước chuyển hóa nội tâm, đoạn trừ những tập khí bất thiện, nhận diện và hóa giải tham - sân - si đang âm thầm chi phối đời sống của mình.

Giảng sâu hơn về ý nghĩa của sự ly dục, ly bất thiện pháp, Trưởng lão Hòa thượng nhận định, người tu cần có đủ chánh niệm và chánh quán để thấy rõ những sai lầm của bản thân, đồng thời quán chiếu sâu sắc luật nhân quả nghiệp báo đang vận hành trong từng hoàn cảnh sống. Khi hiểu rõ mọi khổ đau, thuận nghịch, hay oan trái đều có nguyên nhân từ nghiệp lực, hành giả sẽ biết tiếp nhận bằng tâm bình thản và trí tuệ, thay vì phản ứng bằng phiền não, hay oán trách. Chính sự nhận thức đúng đắn ấy là nền tảng cho sự chuyển hóa. Khi tâm bắt đầu buông bỏ những ràng buộc của tham ái và sân hận, đời sống nội tâm dần trở nên nhẹ nhàng, thanh thoát. Đó cũng là lúc cây Trú Độ bắt đầu "đâm chồi", tượng trưng cho sự thành tựu Sơ thiền, khi hỷ lạc do viễn ly sinh khởi nơi tâm hành giả.

Từ nền tảng ấy, Trưởng lão Hòa thượng tiếp tục triển khai tiến trình tu tập qua các tầng thiền định: "Nếu Sơ thiền được ví như chồi non vừa nhú, thì Nhị thiền giống như giai đoạn cây kết lưới, khi nội tâm dần lắng dịu và sức định ngày càng kiên cố. Tam thiền được ví như nụ hoa bắt đầu hé mở, biểu hiện cho trạng thái xả niệm, an trú trong sự tỉnh thức sâu sắc. Đến Tứ thiền, hoa đã nở trọn vẹn, tượng trưng cho sự thanh tịnh viên mãn của tâm, vượt qua những dao động thô phù của cảm thọ và ý niệm. Đây là tiến trình tự nhiên của sự tu tập chân chánh. Cũng như một đóa hoa không thể nở ngay khi vừa đâm chồi, hành giả không thể bỏ qua những giai đoạn căn bản để mong cầu thành tựu cao hơn. Mỗi bước tiến trên lộ trình ấy đều đòi hỏi sự tinh tấn, kiên trì và chánh niệm liên tục".

Tuy nhiên, Trưởng lão Hòa thượng chỉ rõ, mục tiêu tối hậu của thiền định không phải chỉ là an trú trong trạng thái tĩnh lặng, hay hỷ lạc nội tâm. Định chỉ là nền tảng để phát sinh tuệ giác. Khi hành giả dùng tâm định tĩnh để quán chiếu thực tướng các pháp, thấy rõ vô thường, khổ, vô ngã, đoạn tận các lậu hoặc và mọi sự chấp thủ, lúc ấy mới thành tựu tâm giải thoát và tuệ giải thoát. "Đó cũng chính là giai đoạn cuối cùng của cây Trú Độ khi hoa nở viên mãn, biểu trưng cho sự hoàn thành trọn vẹn hành trình từ phàm phu đến bậc Thánh. Một đóa hoa nở không phải do sự thúc ép, mà do hội đủ nhân duyên; sự giác ngộ cũng vậy, là kết quả của một quá trình huân tu lâu dài trên nền tảng giới đức, thiền định và trí tuệ", Trưởng lão Hòa thượng khẳng định.

Nguyên lý "con đường tu tập là tiến trình chuyển hóa nội tâm từng bước một" cũng được Trưởng lão Hòa thượng nhiều lần nhấn mạnh. Rõ ràng, không có sự thành tựu nào đến từ sự nóng vội, hay mong cầu. Mỗi giai đoạn đều có giá trị riêng và đều góp phần tạo nên sự trưởng thành tâm linh của người hành giả.

Khép lại thời pháp, Trưởng lão Hòa thượng sách tấn chư hành giả Ni luôn nỗ lực thành tựu tri kiến chân chánh, biết sống bình thản trước được mất, khen chê, thuận nghịch của cuộc đời; đồng thời thường xuyên quán chiếu nhân quả nghiệp báo để làm chủ thân tâm và thăng tiến trên lộ trình tu học. Liên hệ với tấm gương của Đức Tổ sư Minh Đăng Quang, Trưởng lão Hòa thượng cũng nhắc nhở đại chúng: "Đời sống an nhiên, tự tại của bậc chân tu luôn được xây dựng trên nền tảng chánh kiến và chánh niệm. Đó không phải là kết quả của những tri thức vay mượn, mà là thành quả của sự hành trì miên mật và chuyển hóa nội tâm sâu sắc".