Trong dòng chảy bất tận của thời gian, văn hóa Việt Nam vẫn luôn tự hào với những giá trị đạo đức truyền thống được gìn giữ và phát huy qua bao thế hệ.

Nổi bật trong số đó chính là lòng hiếu thảo – một phẩm chất cao quý được hun đúc từ ngàn đời, là nền tảng vững chắc cho sự phát triển bền vững của con người và xã hội. Nét đẹp này càng thêm phần lung linh khi được soi chiếu dưới ánh sáng từ bi và trí tuệ của Phật giáo. Vậy lòng hiếu thảo theo quan niệm Phật giáo ở Việt Nam ngày nay được thể hiện như thế nào? Bài viết này sẽ cùng bạn đọc đi tìm lời giải đáp cho câu hỏi đầy ý nghĩa đó.

Khác với quan niệm “cha mẹ đặt đâu con ngồi đấy” hay “phải đền đáp công ơn sinh thành dưỡng dục một cách vật chất”, lòng hiếu thảo trong Phật giáo mang một ý nghĩa sâu sắc và nhân văn hơn rất nhiều. Đó không chỉ đơn thuần là sự cung phụng, chăm sóc vật chất cho cha mẹ mà còn là sự quan tâm đến cả tinh thần, tâm linh và sự giác ngộ của bậc sinh thành.

Kinh Phật dạy:

Có hai hạng người, này các Tỷ-kheo, ta nói không thể trả ơn được. Thế nào là hai? Mẹ và Cha. Nếu một bên vai cõng mẹ, này các Tỷ-kheo, nếu một bên vai cõng cha, làm vậy suốt trăm năm, cho đến trăm tuổi; nếu đấm bóp, thoa xức, tắm rửa, xoa gội, và dầu tại đấy, mẹ cha có vãi tiểu tiện đại tiện, như vậy, này các Tỷ-kheo, cũng chưa làm đủ hay trả ơn đủ mẹ và cha. Hơn nữa, này các Tỷ-kheo, nếu có an trí cha mẹ vào quốc độ với tối thượng uy lực, trên quả đất lớn với bảy báu này, như vậy, này các Tỷ- kheo, cũng chưa làm đủ hay trả ơn đủ mẹ và cha. Vì cớ sao? Vì rằng, này các Tỷ-kheo, cha mẹ đã làm nhiều cho con cái, nuôi nấng, nuôi dưỡng chúng lớn, giới thiệu chúng vào đời này.

Nhưng này các Tỷ-kheo, ai đối với cha mẹ không có lòng tin, khuyến khích, hướng dẫn an trú, các vị ấy vào lòng tin; đối với mẹ cha theo ác giới, khuyến khích, hướng dẫn, an trú các vị ấy vào thiện giới; đối với mẹ cha xan tham, khuyến khích, hướng dẫn, an trú các vị ấy vào bố thí; đối với mẹ cha theo ác trí tuệ, khuyến khích, hướng dẫn, an trú các vị ấy vào trí tuệ. Cho đến như vậy, này các Tỷ-kheo, là làm đủ và trả ơn đủ mẹ và cha. (Phẩm Tâm Thăng Bằng, Kinh Tăng Chi Bộ, HT. Thích Minh Châu dịch).

Lời Phật dạy như một tiếng chuông thức tỉnh chúng ta về trách nhiệm cao cả nhất của người con Phật đối với cha mẹ, đó là hướng cha mẹ đến với Chánh pháp, gieo trồng hạt giống Bồ đề trong tâm hồn họ. Bởi lẽ, chỉ có sự giác ngộ, giải thoát mới là hạnh phúc thật sự, là món quà vô giá nhất mà người con có thể dành tặng cha mẹ.

Trong xã hội hiện đại ngày nay, đời sống vật chất ngày càng được nâng cao, con người dễ dàng cuốn theo vòng xoáy cơm áo gạo tiền mà lãng quên đi những giá trị tinh thần. Tuy nhiên, giữa dòng chảy xiết của cuộc sống, lòng hiếu thảo theo tinh thần Phật giáo vẫn âm thầm chảy trôi và bừng sáng trong trái tim mỗi người con đất Việt. Điều đó thể hiện rõ nét qua việc ngày càng có nhiều bạn trẻ lựa chọn lối sống hiếu đạo, dành nhiều thời gian chăm sóc, quan tâm đến cha mẹ cả về vật chất lẫn tinh thần. Họ không ngần ngại tìm hiểu và chia sẻ những lời Phật dạy về lòng biết ơn, về sự bao dung, vị tha đến với cha mẹ, ông bà. Hình ảnh những người con chở cha mẹ đi chùa lễ Phật, tham dự các khóa tu học Phật pháp hay đơn giản chỉ là những buổi đọc sách, chia sẻ giáo lý nhà Phật trong gia đình đã trở nên vô cùng quen thuộc. “Tôi cảm thấy rất vui và an lạc khi được cùng mẹ đi chùa, được nghe giảng về những lời Phật dạy. Từ ngày thường xuyên tiếp xúc với Phật pháp, mẹ tôi sống an nhiên và bao dung hơn rất nhiều”. (Lời chị Nguyễn Thị H., 32 tuổi, Hà Nội, phỏng vấn ngày 10/9/2023). Chia sẻ chân thành của chị H. phần nào cho thấy sức lan tỏa mạnh mẽ của giáo lý nhà Phật đối với đời sống tinh thần của người Việt Nam, góp phần vun đắp cho nền tảng đạo đức gia đình thêm phần vững chắc.

Bên cạnh việc thể hiện lòng hiếu thảo với cha mẹ trong hiện tại, người Việt Nam còn gìn giữ và phát huy truyền thống thờ cúng tổ tiên. Đây được xem như một sợi dây kết nối vô hình, thể hiện sự biết ơn sâu sắc đối với cội nguồn, với những người đã khuất. Trong các gia đình Phật tử, bàn thờ tổ tiên luôn được bài trí trang nghiêm, ấm cúng. Vào những ngày rằm, mùng một hay các dịp lễ Tết, con cháu sum vầy, thành kính dâng hương, cúng dường và tụng niệm kinh Phật cầu nguyện cho hương linh được siêu thoát. “Dù ông bà đã mất cách đây nhiều năm, nhưng chúng tôi vẫn luôn nhớ đến công ơn sinh thành, dưỡng dục của ông bà. Gia đình tôi thường xuyên tụng kinh Vu Lan, Địa Tạng để hồi hướng công đức cầu cho ông bà được siêu sinh tịnh độ”. (Lời anh Lê Văn T., 45 tuổi, TP. Hồ Chí Minh, phỏng vấn ngày 15/10/2023). Tục lệ thờ cúng tổ tiên không chỉ thể hiện đạo lý uống nước nhớ nguồn mà còn là dịp để con cháu gặp gỡ, sum vầy, cùng nhau ôn lại truyền thống gia phong, thắt chặt tình cảm gia đình.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đáng tự hào, việc thực hành lòng hiếu thảo theo quan niệm Phật giáo ở Việt Nam ngày nay cũng đang phải đối mặt với không ít thách thức. Sự phát triển nhanh chóng của kinh tế thị trường, sự du nhập của nhiều nền văn hóa khác nhau đã và đang tác động không nhỏ đến lối sống, cách nghĩ của một bộ phận giới trẻ. Họ chạy theo những giá trị vật chất bên ngoài, quay lưng với những giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc. Tình trạng con cái vô lễ, bất hiếu với cha mẹ, anh em bất hòa, gia đình tan vỡ ngày càng gia tăng đang gióng lên hồi chuông báo động về sự xuống cấp đạo đức trong một bộ phận xã hội hiện nay.

Có thể khẳng định rằng, lòng hiếu thảo theo quan niệm Phật giáo là một giá trị tinh thần cao quý, góp phần hun đúc nên nền tảng đạo đức vững chắc cho con người Việt Nam. Giữa dòng chảy văn hóa đa chiều, hơn lúc nào hết, mỗi cá nhân cần nâng cao nhận thức, tích cực tu dưỡng đạo đức, sống có trách nhiệm với bản thân, gia đình và xã hội. Bên cạnh đó, gia đình và nhà trường cần phối hợp chặt chẽ hơn nữa trong việc giáo dục thế hệ trẻ về truyền thống uống nước nhớ nguồn, kính lão đắc thọ của dân tộc. Có như vậy, nền tảng đạo đức của xã hội mới thật sự vững bền, góp phần xây dựng đất nước Việt Nam thân yêu ngày càng giàu mạnh, nhân ái và nghĩa tình.

ĐẠI VIÊN
(Trích Đuốc Sen số 35)

Chia sẻ với thân hữu:

In bài viết: