Mỗi người ai cũng có trong mình một niềm tin, vì niềm tin là động lực, là thức ăn nuôi dưỡng đời sống tinh thần; thiếu nó, con người sẽ mất định hướng, không bến đỗ. Các hoạt động của con người được tác động bởi năng lực niềm tin, nên con người thường tin vào sự công bằng, chân lý, vì nó là điểm tựa cho con người sống tốt hơn.

Riêng trong Phật giáo, niềm tin thường được gọi là đức tin, vì tin là đức tính vô cùng quan trọng và là nền tảng căn bản không thể thiếu khi bước chân vào đạo. Chỉ khi niềm tin đặt vào lý tưởng và lý trí thì cuộc sống mới có định hướng và có ý nghĩa. Nếu không có niềm tin thì con người luôn lơ lửng, không lối về, không mục đích. Nhưng điều quan trọng là đặt niềm tin vào đâu mới đúng chỗ, mới làm cho tâm chúng ta an vui ? Theo người viết đã là người theo Phật trước khi vào đạo, cần phải phát khởi niềm tin vững chắc vào Tam Bảo: tin Phật, tin Pháp, tin Tăng, tin giới, và tin vào chính mình. Vì niềm tin là con đường căn bản nhất giúp hành giả thẳng tiến vào đạo và là con đường duy nhất giúp hành giả trở về nguồn đạo giải thoát bằng đức tin chân chính, nhằm thắp sáng ngọn đèn tuệ giác, phá tan màn vô minh bao phủ chúng ta trong vô lượng kiếp, hầu chuyển hóa tâm linh, chuyển hóa hành nghiệp.

Niềm tin trong Phật giáo luôn hướng tâm lý về thiện pháp, hướng tới sự an lạc, hạnh phúc. Vì niềm tin là nội dung quan trọng của tín căn và tín lực. Tín là điểm khởi đầu cho mọi lối đi, mọi phương pháp, mọi phương tiện trong quá trình tu tập; giống như một người đi đường muốn vào nhà, điều đầu tiên cần phải thấy được cánh cửa, vì nó là lối vào. Cũng vậy, hành giả muốn vào ngôi nhà giải thoát, vào cõi Niết-bàn cần phải có lối vào, mà lối vào đó không gì khác hơn đó là niềm tin, và đối tượng của niềm tin đó là Phật, Pháp, Tăng, giới và chính mình. Đó chính là niền tin chơn chánh.

Niềm tin còn là năng lực tối thắng cho sự nghiệp giải thoát. Niềm tin không những giúp hành giả bước đầu học Phật có niềm tin để vững bước vào đạo, mà cũng giúp hành khai mở tuệ căn, tiến tu giải thoát. Phật dạy trong Kinh Pháp Cú, số 38:

“Nếu lòng tin không kiên cố,

Nếu không hiểu diệu pháp,

Nếu tâm không khinh an

Thì trí tuệ không viên thành”

Ngài còn nhấn mạnh:

“Vào biển Phật pháp lấy niềm tin làm gốc,

Qua sông sinh tử lấy giới luật làm thầy.” [1]

Quay về nương tựa Phật là tin vào Đức Phật, người có hạnh nguyện lớn, là mở toang cánh cửa vô minh của chúng ta, bằng những phương pháp mà Ngài đã hành trì và chứng ngộ, giúp chúng ta thoát khỏi khổ đau, đạt được tuệ giác, giác ngộ. Cho nên chúng ta nương tựa vào Đức Phật là tin Ngài là bậc có công đức vô lượng, trí tuệ vô lượng, lòng từ bi vô lượng, nên ta thường khắc ghi, nhớ nghĩ, thân cận, cúng dường cung kính, để phát khởi thiện căn và mong được nhất thiết trí như Ngài.[2]

Ngài Mã Minh tán dương Đức Phật qua ba phương diện: trí tuệ viên mãn, hạnh đức tròn đầy và sắc thân vô ngại. Với hạnh đức tròn đầy, Phật trở thành tấm gương hành trì tâm linh. Với trí tuệ viên mãn, Phật sẽ hóa độ nhiều người trở về con đường tỉnh thức. Với sắc thân vô ngại, Phật đến và đi tự tại, không lệ thuộc không gian và thời gian. Ba đức tính quan trọng này có thể đại diện cho các đức tính cao quý khác của Đức Phật.

Niềm tin vào đức Phật dựa trên nền tảng thể - tướng - dụng của tâm, tin vào thể tướng dụng của Tâm Chơn Như. Đó là sự tự tín, không phải như đức tin của tôn giáo thượng đế hay ý niệm về ngã. Tin Phật, đấng thực chứng về tâm, khai thị tâm và hộ trì để cho người khác cũng tin tưởng và thực chứng được Tâm ấy, đặt niềm tin vào Đức Phật như vậy, đó mới là niềm tin cao quý, là nơi tôn kính, nương tựa mà không có gì so sánh được. Ngài là bậc giác ngộ hoàn toàn, trên ba phương diện, tự giác, giác tha và giác hạnh viên mãn. Ngài đã tự ngộ, thực chứng bằng tri kiến thanh tịnh, bằng phương pháp thiền quán để nhận chân được lẽ sống.

Từ đó, Ngài đã vạch ra con đường chánh đạo, những gì mang lại lợi lạc cho chư thiên và loài người hằng giúp cho mọi người ra khởi vòng sinh tử luân hồi. Để tán thán công đức vô lượng của Ngài, trong kinh Tam Bảo – nghi thức tụng hằng ngày có đoạn tán thán rằng:

“Phật là đấng tối cao giác ngộ

Lập đạo tràng tế độ chúng sinh,

Luật nghiêm giới cấm ban hành

Làm người dẫn lộ chỉ rành nẻo tu

Cõi trần thế mịt mù tăm tối

Biết đâu là đường lối thoát thân

Đầu tiên một bậc siêu nhân

Cất mình thoát tục bước chân lìa đời.”

Niềm tin vào Đức Phật là con người bình thường nhưng đã làm được việc phi thường, tin nào năng lực, vào sự đóng góp cho nhân loại về kho tàng tri thức thế gian và xuất thế gian, tin vào trí tuệ vốn có của một con người, tin vào sự chứng ngộ, vào sự hoàn thiện khả năng bản vị nhiệm mầu sáng suốt. Ngài đã vì muôn loài mà chỉ bày chánh pháp. Do vậy, cũng trong kinh tụng Khất Sĩ có đoạn:

“Kính lạy Phật từ bi quảng đại

Vì chúng sinh muôn loại đảo điên

Luân hồi sinh tử triền miên

Làm thầy hướng dẫn nhơn thiên thoát nàn.”[3]

Niềm tin trong đạo Phật là niềm tin trong sáng, có trí tuệ soi đường, tin vào Đức Phật, người giác ngộ bằng sự trải nghiệm của mình, và đem sự trải nghiệm ấy giúp chúng ta có phương pháp tu tập, để cùng giác ngộ, và cũng nhờ vào đó mà Tăng già truyền thừa qua các thế hệ về sau để cùng thoát khổ. Nên ta tin rằng Phật là người đã chứng được chơn như, có đầy đủ từ bi và trí tuệ; Pháp là phương pháp để thực hiện pháp chơn như, chơn thật. Tăng là người tu hành thanh tịnh, đang thực hành theo Chơn Như, đang hướng đến con đường giải thoát và cũng đang hướng tha nhân để cùng đi trên con đường này. Và tin rằng, giáo Pháp do Phật vạch ra, bất kỳ hành giả nào thực tập đúng, chắc chắn sẽ:

“Vượt khỏi sầu bi,

Diệt trừ khổ ưu,

Thành tựu chánh trí,

Chứng ngộ Niết-bàn.”[4]

Trong Luận Đại Thừa Khởi Tín, Bồ Tát Mã Minh nói: “Hành giả tin Phật để cầu nhất thiết trí, tin pháp để tu hành theo pháp Ba-la-mật, tin Tăng để học theo hạnh chân thật.”[5]

Thế nên, trong suốt quá trình hoằng pháp, Đức Phật không chấp nhận sự cầu xin, ban ơn của các vị thần linh, song Ngài cũng không đặt nặng, bắt hành giả phải có niềm tin với Chánh pháp khi tự thân họ không có nhận thức, không có trí tuệ để nhận ra giá trị thật của chánh pháp, vì nếu hành giả tin vào một vấn đề mà bản thân hành giả không thấy tính thiết thực, tầm quan trọng của nó thì chẳng khác nào niềm tin mù quáng, sai Chánh pháp khi hành giả chưa có phát khởi niềm tin Đại thừa, do vậy Phật dạy:

“Chớ có tin chỉ vì nghe báo cáo, chớ có tin chỉ vì theo truyền thống, chớ có tin chỉ vì nghe đồn, chớ có tin chỉ vì kinh tạng truyền tụng, chớ có tin chỉ vì nhân lý luận, chớ có tin chỉ vì nhận định lý, chớ có tin sau khi suy tư về những dữ kiện, điều kiện; chớ có tin sau khi thẩm lự hay chấp nhận một vài lý thuyết; chớ có tin chỉ vì thấy thích hợp: chớ có tin chỉ vì sa môn là bậc đạo sư của mình. Nhưng này các Kalama, khi nào tự mình biết như sau: Các pháp này là thiện; các pháp này được người trí tán thán; các pháp này nếu được thực hiện, được chấp nhận thì đưa đến hạnh phúc, an lạc, thời này các Kalama, hãy chứng đạt và an trú.”[6] Đây chính là kim chỉ nam cho mọi hành động trong lộ trình tu tập, hướng đến bến bờ giải thoát cho mọi hành giả.

Chia sẻ với thân hữu:

In bài viết: