Tiếp nối chuỗi pháp thoại tại Trường hạ Pháp viện Minh Đăng Quang (phường Bình Trưng, TP.HCM), sáng 22/07/2026 (09/06/Bính Ngọ), Trưởng lão HT. Giác Toàn – Phó Chủ tịch HĐTS GHPGVN, Viện trưởng VNCPHVN, Trưởng ban Ban Thường trực Giáo phẩm Hệ phái, đã có buổi giảng thứ tư trong chuỗi chuyên đề giảng giải giáo lý kết hợp tư tưởng Tổ sư.

Với chủ đề: "Từ Kinh Pháp Bảo Đàn đến Chơn Lý 'Nhập định'", Trưởng lão Hòa thượng không chỉ nối kết hai dòng tư tưởng thiền học lớn của Phật giáo, mà còn mở ra một lộ trình tu tập nhất quán, từ chánh kiến đến chánh định, từ sự điều phục thân tâm đến sự thể nhập tự tánh thanh tịnh, từ lời dạy của Lục Tổ Huệ Năng đến gia tài Chơn Lý của Đức Tổ sư Minh Đăng Quang.

Mở đầu thời pháp, Trưởng lão Hòa thượng ôn lại những điểm cốt lõi của các buổi học trước, nhấn mạnh mục đích của người xuất gia là không ngừng soi chiếu nội tâm để nhận diện và chuyển hóa phiền não. Trưởng lão Hòa thượng ví đời sống tu học như một thân cây, khẳng định: "Muốn có những chồi non của giác ngộ thì trước hết những chiếc lá úa của tham - sân - si và thất tình lục dục phải tự rụng xuống. Người xuất gia, dù đã tu một năm hay nhiều năm, cũng không thể viện dẫn hoàn cảnh để biện minh cho sự buông lung của thân - khẩu - ý; bởi con đường giải thoát luôn bắt đầu từ việc làm chủ chính mình".

Để làm rõ ý pháp ấy, Trưởng lão Hòa thượng dẫn Đại Kinh Câu-hy-la (thuộc Trung A-hàm), trong đó Tôn giả Xá-lợi-phất khi đối thoại với ngài Câu-hy-la đã khẳng định: "Một vị Tỳ-kheo được gọi là đạt đến chánh kiến, thành tựu pháp bất hoại tịnh và thể nhập pháp khi và chỉ khi vị ấy biết rõ bất thiện, biết rõ căn bản của bất thiện là tham, sân, si; đồng thời biết rõ thiện và biết rõ căn bản của thiện". Theo Trưởng lão Hòa thượng, đây chính là tiêu chuẩn căn bản của người tu, thấy đúng để sửa đúng, hiểu đúng để sống đúng. "Chỉ khi thân không tạo nghiệp ác, miệng không nói lời ác và ý không khởi niệm bất thiện, thì hành giả mới thật sự bước đi trên con đường diệu hạnh", Trưởng lão Hòa thượng chỉ rõ.

Từ nền tảng chánh kiến, Trưởng lão Hòa thượng đi đến việc thực hành thiền định thông qua lộ trình tu tập theo ba bước tuần tự: điều thân, điều tức và điều tâm. Trong đó, Trưởng lão Hòa thượng giảng giải, "điều thân" là giữ tư thế ngay thẳng, an ổn; "điều tức" là đưa hơi thở trở về nhịp điệu nhẹ nhàng, sâu lắng; còn "điều tâm" là công phu lâu dài nhằm chuyển hóa sự vọng động của ý thức. Theo Trưởng lão Hòa thượng, thân an thì hơi thở an; hơi thở an thì tâm mới dần lắng dịu. Đây là nền móng để hành giả từng bước đi vào các tầng thiền và nuôi lớn chánh định.

Trở về với tinh thần thiền học của Kinh Pháp Bảo Đàn, qua lời dạy của Ngài Lục Tổ Huệ Năng, Trưởng lão Hòa thượng làm rõ hai khái niệm "Thiền định" và "Tọa thiền".

• Thế nào là Thiền định? Lục tổ dạy: "Ngoài lìa tướng là thiền, trong không loạn là định. Ngoài nếu chấp tướng thì tâm bèn loạn, ngoài mà lìa tướng thì tâm không loạn, bản tánh tự tịnh tự định". Qua đó, Trưởng lão Hòa thượng khẳng định: "Thiền định không nằm ở sự chấp thủ hình tướng bên ngoài mà là khả năng làm chủ nội tâm trước mọi cảnh duyên".
• Thế nào là Tọa thiền? Lục tổ dạy: "Bên ngoài đối hết thảy cảnh thiện ác không khởi tâm niệm gọi là Tọa; bên trong thấy tự tánh bất động gọi là Thiền". Trưởng lão Hòa thượng chỉ rõ, theo quan điểm của Lục Tổ Huệ Năng, dáng ngồi bên ngoài chỉ là một động thái trợ duyên, yếu tố căn bản nhất của tọa thiền chính là sự chuyển hóa nội tâm, không để các duyên bên trong lẫn bên ngoài làm chi phối. Khi bên ngoài không chấp tướng, bên trong không khởi loạn, thì bản tâm vốn thanh tịnh tự nhiên hiển lộ".

Nếu Kinh Pháp Bảo Đàn chỉ ra con đường trở về tự tánh, thì Chơn Lý "Nhập định" của Đức Tổ sư Minh Đăng Quang đã tiếp tục triển khai tinh thần ấy theo truyền thống Khất sĩ Việt Nam. Phân tích lời dạy của Tổ sư, Trưởng lão Hòa thượng chỉ rõ: "Tổ sư dạy: 'Chơn lý của vũ trụ là yên lặng. Yên lặng là lẽ thật, là chơn như', nghĩa là thể của định là vũ trụ vô biên, tướng của định là chơn như bất động, dụng của định là giác ngộ, an vui và giải thoát, còn Giới là thân của định, Huệ là trí của định. Định vì thế không phải trạng thái tách rời cuộc sống, mà chính là nền tảng để mọi hành động đều được soi sáng bởi trí tuệ".

Đặc biệt, Trưởng lão Hòa thượng nhấn mạnh tinh thần thực hành mà Đức Tổ sư đã chỉ dạy: "Trước khi nói là định, sau khi nói là định; trước khi làm là định, sau khi làm là định; trước khi nghỉ là định, sau khi nghỉ là định". Qua đó, Trưởng lão HT. Giác Toàn giảng giải: "Định không chỉ có trên bồ đoàn, mà phải hiện diện trong từng lời nói, từng bước chân, từng ý nghĩ và mọi sinh hoạt thường nhật. Bởi chỉ khi tâm có định thì trí mới phát sanh, có trí thì phiền não mới được chuyển hóa, có chánh định thì người tu mới đủ năng lực làm chủ chính mình trước mọi đổi thay của cuộc đời".

Khép lại thời pháp, Trưởng lão Hòa thượng một lần nữa khẳng định lộ trình tu học mà Đức Tổ sư Minh Đăng Quang đã chỉ bày, luôn thống nhất với Bát Chánh Đạo của Đức Phật. Qua đó, Trưởng lão Hòa thượng sách tấn: "Từ chánh kiến đến chánh định, từ giới đến định rồi phát sinh huệ, đó chính là con đường mà người Khất sĩ hôm nay tiếp tục bước đi trong mỗi mùa An cư".

 

Một số hình ảnh được ghi nhận: