Đức Từ Phụ Thế Tôn thị hiện trên cõi đời này vì muốn “Khai thị chúng sanh, ngộ nhập Phật tri kiến”, chỉ cho chúng sanh đâu là khổ và con đường diệt khổ. Đức Phật đã thuyết pháp 45 năm giáo hoá chúng sanh lìa khổ, đoạn tận lậu hoặc, chứng A-la-hán quả.

Trong nhiều pháp thoại, Đức Thế Tôn đã hướng dẫn cho hàng cư sĩ nghệ thuật sống hạnh phúc trong gia đình và xã hội. Đặc biệt Ngài luôn nhấn mạnh đến hạnh Hiếu, nền tảng đạo đức của người con trong gia đình và là điểm mốc hình thành một nhân cách tốt trong cuộc đời. Ở đây, người viết muốn trình bày một vài ý nghĩa về chữ Hiếu được Đức Phật dạy cho hàng Phật tử thời bấy giờ còn lưu lại trong kinh tạng Pali .

Trong Kinh Tương Ưng Bộ, Ðức Phật dạy cho hàng đệ tử và chúng sanh hiểu về công ơn của cha mẹ ở hiện đời rằng, dòng máu đang chảy trong tấm thân tứ đại hiện hữu này là do cha mẹ ban cho. Khi được tượng hình, sữa mẹ nuôi con trải qua nhiều đời nhiều kiếp, nhiều hơn nước trong bốn biển: "Này các Tỳ-khưu, sữa mẹ mà các ngươi đã uống, trong khi các ngươi lưu chuyển luân hồi trong một thời gian dài nhiều hơn nước trong bốn biển. Vì sao thế? Vì luân hồi là vô thỉ, không sao đếm được. Lưu chuyển luân hồi của chúng sanh trùng điệp nên không thể nêu rõ khởi điểm. Vì vô minh che đậy, vì tham ái trói buộc tất cả các nghiệp hành của chúng sanh". (Tương Ưng Bộ Kinh, chương IV - Tương Ưng Vô Thỉ (Anamatagga), phần IV - Sữa.)

Trong Tăng Chi Bộ Kinh, chương VII - Bảy Pháp, Phẩm Ðại Tế Ðàn, (IV) (44) Lửa (2), Đức Phật lại dạy: "Này các Bà-la-môn, cha mẹ của các người là các ngọn lửa đáng cung kính. Vì sao thế? Vì từ đó mà tạo ra sự sống, sự hiện hữu. Do đó, cha mẹ như là các ngọn lửa thiêng đáng cung kính, đáng được tôn trọng, đáng được cúng dường, và sẽ đem lại chánh lạc". Cha mẹ là hai đấng sanh thành trong thế gian này, là chỗ nương tựa cho các con từ lúc sanh ra cho đến khi rời khỏi cõi đời. Tình thương của cha mẹ luôn sưởi ấm tinh thần và con đường tiến đến tương lai của con. Ngọn lửa luôn rực sáng trong tâm cũng là ngọn lửa tình thương đem tin yêu đến với mọi người. Như vậy ngọn lửa thiêng liêng quan trọng đối với chúng ta là cha và mẹ, là ngọn lửa đáng cung kính. Ngọn lửa từ bi sưởi ấm trong ta và thắp sáng nơi người, cho tâm mỗi người đều có lòng từ bi. Tâm từ chúng ta có được là cũng chính nhờ cha mẹ.

Thế gian này cho ta rất nhiều. Đất nước cho ta cuộc sống, thiện tri thức cho ta hiểu biết cuộc đời v.v... Nhưng công ơn lớn nhất là cha mẹ đã cho ta trên thế gian này. Chúng ta có các căn đầy đủ, đó là sự hạnh phúc lớn nhất của hai đấng sanh thành. Chúng ta có thể trả ơn cho những gì ta mang ơn, nhưng chúng ta không thể trả và đền công ơn sanh thành của cha mẹ cho ta thân hình này nên trong Tăng Chi Bộ Kinh, chương Hai pháp có ghi: "Có hai hạng người, nầy các Tỳ-khưu, ta nói không thể trả hết ơn được. Ðó là Cha và Mẹ. Nếu một bên vai cõng mẹ, một bên vai cõng cha, làm vậy suốt trăm năm cho đến trăm tuổi cũng chưa trả ơn đủ cho cha mẹ. Nếu có phụng dưỡng cha mẹ với mọi báu vật trên trái đất nầy cũng chưa trả ơn đủ. Vì sao thế? Vì rằng cha mẹ đã bỏ nhiều công sức cho con cái, nuôi dưỡng chúng cho đến lúc lớn khôn, và dẫn dắt chúng vào trong đời này".

Và trong Kinh này Đức Phật lại dạy tiếp: "Này các Tỳ-khưu, có ba pháp được người hiền trí tuyên bố, được bậc chân nhân tuyên bố, đó là: Bố thí, xuất gia, và hầu hạ cha mẹ." (Tăng Chi Bộ Kinh, Chương III - Ba Pháp, V. Phẩm Nhỏ, 45.- Bổn Phận.)

Ngài dạy chúng ta phải biết tạo phước lành bố thí, để gieo duyên trong hiện đời này, phước báo sẽ sanh quả. Con người sanh trong thế gian này cũng là khó, gặp thiện trí thức dạy chúng ta nẻo lành tránh ác là khó, mà xuất gia học pháp giải thoát càng khó hơn. Xuất gia là chúng ta gieo hạt giống phạm hạnh để tương lai sẽ thành Phật. Đức Phật dạy chúng sanh là Phật sẽ thành. Bố thí và xuất gia được giải thoát ở cõi đời này là nhờ cha mẹ cho chúng ta thân tứ đại đây. Có thân, có lục căn, đầy đủ trí tuệ như vậy chúng ta mới có thể bố thí và xuất gia được. Cho dù chúng ta bố thí nhiều như thế nào, quan trọng là chúng ta phải biết bố thí, chăm sóc cha mẹ, phụng dưỡng cha mẹ và nhấn mạnh rằng: phụng dưỡng cha mẹ cũng như cung kính ta (Đức Phật) vậy.

Trong Kinh Giáo-thọ Thi-ca-la-việt (Trường Bộ Kinh, số 31) có kể lại câu chuyện. Một buổi sáng khi Ðức Phật đi trì bình khất thực trong thành Vương Xá, Ngài thấy chàng trai Thi-ca-la-việt dậy sớm, ra khỏi nhà và chắp tay đảnh lễ sáu phương: Ðông, Tây, Nam, Bắc, Thượng, Hạ như lời cha dạy theo truyền thống mà không hiểu ý nghĩa của của việc làm đó. Ðức Phật giảng rằng chắp tay đảnh lễ như thế cũng chưa đủ, mà cần phải suy niệm về các phép cư xử với người chung quanh: hướng Ðông là sự liên hệ giữa cha mẹ và con cái, hướng Tây là sự liên hệ vợ chồng, hướng Nam là liên hệ thầy trò, hướng Bắc là liên hệ bạn bè, hướng Thượng là liên hệ giữa tu sĩ và cư sĩ, hướng Hạ là liên hệ giữa chủ nhân và người giúp việc.

Về liên hệ giữa cha mẹ và con cái, Ðức Phật dạy: "Có năm nhiệm vụ người con phải làm: nuôi dưỡng cha mẹ, làm tròn mọi bổn phận người con, giữ gìn gia đình với truyền thống, bảo vệ tài sản thừa tự, và làm tang lễ khi cha mẹ qua đời". Thêm vào đó, Ðức Phật cũng giảng: "Có năm trách nhiệm cha mẹ cần phải chu toàn: ngăn chặn con làm điều ác, khuyến khích con làm điều thiện, dạy cho con có được nghề nghiệp tốt, tìm người phối ngẫu tốt cho con, và trao gia sản cho con đúng lúc.” Trách nhiệm hỗ tương giữa cha mẹ và con cái, mỗi bên có bổn phận riêng biệt. Cha mẹ và con cái phải có trách nhiệm và làm tốt các bổn phận căn bản này, gia đình tất sẽ được hạnh phúc.

Trong Tăng Chi Bộ Kinh, chương Hai pháp, Phẩm Tâm Thăng Bằng, Đức Phật thuyết: "Những ai đền ơn cha mẹ bằng cách nuôi dưỡng, cúng dường với của cải, vật chất, tiền bạc thì không bao giờ đủ để trả ơn cha mẹ. Nầy các Tỳ khưu, những ai đối với cha mẹ không có lòng tin thì khuyến khích, hướng dẫn, để cha mẹ an trú vào thiện pháp; đối với cha mẹ gian tham thì khuyến khích, hướng dẫn, để cha mẹ an trú vào hạnh bố thí; đối với cha mẹ theo ác trí thì khuyến khích, hướng dẫn, để cha mẹ an trú vào chánh trí; như vậy những người đó làm đủ và trả ơn đủ mẹ và cha". Vật chất dùng để phụng dưỡng cha mẹ cũng chưa đủ, chúng ta muốn đền ơn cha mẹ phải giúp cha mẹ thiện tâm tăng trưởng trong chánh pháp hướng đến giải thoát, thực hành hạnh lành, từ bỏ vô minh và chứng đạt trí tuệ. Như vậy người con mới báo hiếu một cách trọn vẹn.

Trong gia đình con cái biết phụng dưỡng hiếu kính cha mẹ, Đức Phật tán thán gia đình đó có phước báu đáng được cung kính, gia đình đó ngang với Phạm Thiên: "Này các Tỳ khưu, những gia đình nào có con cái kính lễ cha mẹ trong nhà, thì những gia đình ấy được chấp nhận ngang bằng với Phạm Thiên, được chấp nhận như ngang bằng với gia đình các bậc Ðạo sư, đáng được kính trọng và cúng dường. Phạm Thiên là đồng nghĩa với cha mẹ. Các bậc Ðạo sư là đồng nghĩa với cha mẹ. Các bậc đáng cúng dường là đồng nghĩa với cha mẹ. Vì sao thế? Vì cha mẹ giúp đỡ con cái rất nhiều, vì cha mẹ nuôi dưỡng con cái đến ngày chúng lớn khôn, đào tạo chúng để đưa chúng vào cuộc đời." (Tăng Chi Bộ Kinh, Chương III - Ba Pháp, IV. Phẩm Sứ Giả Của Trời, 31. Ngang Bằng Với Phạm Thiên)

Trong Tương Ưng Bộ Kinh, Phần 11, Chương XI: Tương Ưng Sakka II. Phẩm Thứ Hai, I. Chư Thiên Hay Cấm Giới, Ðức Phật dạy: “Này các Tỷ-kheo, thuở xưa, khi Thiên chủ Sakka còn làm người, vị này chấp trì và thật hành bảy cấm giới túc. Nhờ chấp trì bảy cấm giới túc này, Sakka được địa vị Sakka. Bảy cấm giới túc là gì? Đó là: Cho đến trọn đời, tôi hiếu dưỡng cha mẹ. Cho đến trọn đời, tôi kính trọng gia trưởng. Cho đến trọn đời, tôi nói lời nhu hòa. Cho đến trọn đời, tôi không nói lời hai lưỡi. Cho đến trọn đời, với tâm ly cấu uế và xan tham, tôi sống trong gia đình với tâm bố thí, với tay sạch sẽ, hoan hỷ thí xả, nhiệt tình đáp ứng các yêu cầu, sung sướng phân phối vật bố thí. Cho đến trọn đời, tôi nói lời chân thực. Cho đến trọn đời, tôi không phẫn nộ, nếu tôi có phẫn nộ, tôi sẽ mau chóng dẹp trừ phẫn nộ ấy.”

Trên đây chỉ là sơ lược trích lời Phật dạy, ghi chép trong kinh điển nguyên thủy về chữ hiếu. Ðức Phật đã nói rất nhiều về công ơn trời biển của cha mẹ, nói đến trách nhiệm đền đáp công ơn to lớn của con cái. Hình thức lễ nghi không phải là chính yếu, mà chính các hành động thực tiễn phụng dưỡng, cúng dường cha mẹ mới là quan trọng. Phụng dưỡng cha mẹ tạo ra nhiều phước báu cho bản thân ta - hiện tiền và kiếp sau, và cho hạnh phúc gia đình của ta.

Chùa Phước Hưng, TX. Sa Đéc, Đồng Tháp

Chia sẻ với thân hữu:

In bài viết: